Dług Krakowa. Miasto wydaje coraz więcej. Dług rośnie jeszcze szybciej.

Budżet Krakowa 2026. Miasto wydaje 11,47 mld zł, a dług zbliża się do 9 miliardów. Skąd wziąć pieniądze?

Kraków planuje w 2026 roku dochody w wysokości 10,27 mld zł i wydatki sięgające 11,47 mld zł. Oznacza to deficyt na poziomie około 1,20 mld zł. Jednocześnie zadłużenie miasta ma wzrosnąć do 8,98 mld zł, czyli około 87% rocznych dochodów. Sama obsługa długu ma kosztować 423 mln zł.

Co oznaczają te liczby? Czy Kraków może nadal inwestować w transport, szkoły i infrastrukturę, a jednocześnie ograniczyć zadłużenie? Gdzie można szukać oszczędności i jak duże znaczenie ma wzrost dochodów miasta?

Przygotowałem interaktywną analizę budżetu Krakowa, obejmującą dane historyczne, porównania z innymi miastami, strukturę wydatków oraz symulator zadłużenia. W tym artykule przedstawiam najważniejsze informacje i wyjaśniam, jakie zależności można dostrzec w miejskich finansach.

https://budzet-krakowa-2026-analiza.januchwat94266.chatgpt.site

Dane pochodzą z analizy przygotowanej według stanu wiedzy na 16 sierpnia 2026 r. Kwoty na 2026 rok są wartościami planowanymi, a nie ostatecznym wykonaniem budżetu.

Ta strona powstała w ciągu tygodnia, po godzinach, przy wsparciu AI. Traktujcie ją raczej jako rozbudowany zbiór notatek i punkt wyjścia do własnej analizy niż gotowy, ekspercki raport. Piszę to, bo przez wykresy, tabele i dużą liczbę danych całość może sprawiać wrażenie bardziej formalnego opracowania, niż jest w rzeczywistości. Nie powstało to jednak z jednego promptu: część materiałów czytałem samodzielnie, sprawdzałem źródła i porównywałem dane ręcznie. Ogólnie dałem z siebie całe 30%

Jest dług, nie ma metra.
Szacowany koszt budowy 1 km metra, to ok 500 mln zł.

Według planów, metro ma mieć 29 km. 10 lat obsługi długu, to ok. 8,5 km metra.
W założeniu metro nie ma być finansowane bezpośrednio z budżetu miasta, a z budżetu państwa i UE, jednak na pewno miasto poniesie spore wydatki z tym związane.
https://krakow.pl/aktualnosci/286101%2C2379%2Ckomunikat%2Cprezydent_przedstawil_plan_budowy_metra_w_krakowie.html

WPF, czyli Wieloletnia Prognoza Finansowa. Według niej, dług w 2048 roku ma wynieść 0 zł (przy braku cięć wydatków).

Każde miasto posiada swoją Wieloletnią Prognozę finansową, ale mało kto o niej wie. Samemu dowiedziałem się o tym dokumencie podczas robienia tej analizy. Oczywiście nie zakładam że każdy mieszkaniec Krakowa powinien ją znać, ale nawet wśród osób które interesują się ekonomią, polityką, dziennikarstwem, znajomość tego dokumentu jest mała.

WPF pokazuje , jak miasto planuje swoje finanse na kolejne dekady. WPF obejmuje prognozowane dochody, wydatki, wynik budżetu, zadłużenie oraz wieloletnie przedsięwzięcia. Zgodnie z założeniami WPF Krakowa na lata 2026–2048 dług miasta ma być stopniowo zmniejszany, aż do całkowitej spłaty w 2048 roku.

Scenariusz ten opiera się między innymi na prognozowanym wzroście dochodów. Nie jest to założenie pozbawione podstaw, ponieważ Kraków rozwija się gospodarczo i przestrzennie, co może sprzyjać zwiększaniu wpływów podatkowych. Problem polega jednak na tym, że wzrost dochodów nie oznacza automatycznie poprawy sytuacji finansowej. Jeżeli wydatki bieżące będą rosły równie szybko, możliwości ograniczania zadłużenia pozostaną niewielkie. Z drugiej strony, wydatki na metro nie są tam uwzględniane (choć metro jest tam luźno wspominane)

WPF nie jest ani luźną wizją przyszłości, ani gwarancją, że miasto zrealizuje przedstawiony scenariusz. To dokument uchwalany przez Radę Miasta, mający znaczenie prawne, między innymi przy określaniu limitów wieloletnich przedsięwzięć i ocenie możliwości spłaty zobowiązań. Jednocześnie prognoza podlega aktualizacjom, ponieważ zmieniają się warunki gospodarcze, koszty inwestycji i rzeczywiste wyniki budżetu. Sam Kraków kilkukrotnie zmieniał swoją WPF w 2026 roku.

RIO (Regionalna Izba Obrachunkowa) co do zasady zaakceptowała ten plan, ale ma pewne zastrzeżenia, np. zbyt optymistyczne założenie dotyczące wzrostu wpływów do budżetu miasta.

Kraków nie zbankrutuje. Ale może mieć problemy za kilkanaście lat, jeśli nic się nie zmieni.

Gdy mówi się o długu, domyślnym skojarzeniem jest bankructwo. W takim wypadku, mówienie że nie ma ryzyka bankructwa, jest wygodnym sposobem na ignorowanie istotnego problemu dziury budżetowej, i marnowania środków publicznych. Gigantyczny dług (ok 200-400% budżetu) i spirala zadłużenia nie powstaje nagle. W przypadku wydatków publicznych, dochodzi problem obietnic wyborczych, niezbędnych do wygrania wyborów. Więcej ludzi zwróci uwagę na cięcia i anulowane inwestycje (bo dotknie to ich bezpośrednio w ciągu najbliższych lat), niż na problem długu. Dlatego warto informować o problemie długu, tak żeby więcej osób o tym myślało.

Ale negatywne skutki długu działają już teraz. Jednym z nich jest koszt obsługi długu (400 mln rocznie). Drugim problemem jest… brak możliwości zaciągnięcia długu na wypadek kryzysu, czy w celu zrealizowania kluczowej inwestycji.

Maksymalnie upraszczając: załóżmy że budowa metra w ciągu najbliższych lat jest absolutnie kluczowa dla rozwoju miasta. Gdyby dług Krakowa wynosił 30%, lub np. 3 mld, to Kraków mógłby się (((bez problemu))) zadłużyć na kolejne 3 mld, w celu uruchomienia projektu, i nadal dług byłby niższy niż obecnie. A łatwiej jest pozyskać inwestorów, finansowanie z UE i budżetu państwa, jeśli istnieją inne środki na ten cel. Lepiej jest się zadłużać w celu konkretnych inwestycji (które mają szansę się wymiernie i finansowo zwrócić), niż w celu utrzymania przerośniętych struktur, zatrudniania kolesi na puste stanowiska, czy w celu wydawania milionów na gazetki promujące władze miasta.

Czy więc Krakowowi grozi ryzyko bankructwa?

W najbliższym czasie nie. Oprocentowanie długu wynosi ok 4,5% w skali roku. Czyli jest to dość tanio (gdy porównamy to do innych form zadłużenia). Nie można jednak zapominać że jest to 400 mln, które płacą mieszkańcy rocznie.

Bankructwa jednostek samorządowych są rzadkie, w Polsce niedawny przypadek dotyczył gminy Ostrowice w 2017 roku, której dług wynosił aż 437% rocznych dochodów, i została ona zlikwidowana i rozdzielona na dwie sąsiednie gminy. Krakowowi to nie grozi. Częstsze przypadki dotyczącą długu wynoszącego 150-300%, i wtedy są uruchamiane programy naprawcze, czyli mocniejsze cięcia.

To również nie grozi Krakowowi w ciągu najbliższych paru lat. Kraków może funkcjonować bez większych zmian przez najbliższe kilkanaście lat. Choć w takim wypadku, za te 10-18 lat, mogą już być niezbędne programy naprawcze.

Jeśli zajmiemy się długiem już teraz, można tego ryzyka całkowicie uniknąć, a walka z długiem może być rozłożona na wiele lat, dzięki czemu można podejść do tego bardziej płynnie i strategicznie. Bez rezygnowania z istotnych dla mieszkańców rzeczy.

1. Ile pieniędzy ma Kraków i na co je wydaje?

Ponad 10 mld zł dochodów rocznie daje miastu znaczące możliwości finansowania usług publicznych i prowadzenia inwestycji.

Trzeba jednak pamiętać, że samorząd nie dysponuje wszystkimi środkami w sposób dowolny. Część wydatków wynika z obowiązków ustawowych, część z wcześniej zawartych umów, a kolejne środki są przeznaczone na wieloletnie projekty.

W planie na 2026 rok podstawowe wielkości wyglądają następująco:

Różnica pomiędzy dochodami a wydatkami oznacza konieczność znalezienia dodatkowego finansowania.
Deficyt można pokrywać między innymi:

• przychodami z kredytów,
• pożyczek,
• emisji obligacji lub innymi środkami, którymi dysponuje miasto.
• Zwiększaniem opłat i składek.

Warto przy tym rozróżnić dwa rodzaje wydatków.

Wydatki bieżące, na poziomie około 9,77 mld zł, finansują codzienne funkcjonowanie miasta. Obejmują między innymi szkoły, komunikację miejską, wynagrodzenia, usługi społeczne i utrzymanie infrastruktury.

Wydatki majątkowe, w wysokości około 1,70 mld zł, obejmują inwestycje i większe zakupy. To dzięki nim powstają lub są modernizowane drogi, budynki i pozostała infrastruktura.

Obie kategorie są potrzebne, ale mają inne znaczenie dla długofalowej sytuacji finansowej. Nowa inwestycja może poprawić jakość życia mieszkańców, jednak często generuje również późniejsze koszty utrzymania.

2. Dług Krakowa: prawie 9 mld zł.

Najważniejszym zagadnieniem w analizie finansów Krakowa jest skala zadłużenia.

Na koniec 2026 roku dług miasta ma wynieść około 8,98 mld zł. Nie jest to jednak kwota, którą Kraków musi spłacić jednorazowo. Zobowiązania są rozłożone w czasie, a ich obsługa zależy między innymi od harmonogramów spłat i kosztów finansowania.

Istotne jest więc nie tylko to, ile miasto jest winne, ale również jak duży jest ten dług względem jego rocznych dochodów.

W przypadku Krakowa relacja ta wynosi około 87%. Oznacza to, że planowane zadłużenie odpowiada niemal dziewięciu dziesiątym rocznych dochodów miasta.

Wraz ze wzrostem zadłużenia coraz większego znaczenia nabierają możliwości generowania nadwyżek w kolejnych latach. Jeżeli miasto nie poprawi wyniku finansowego, zmniejszanie długu może być trudniejsze, szczególnie gdy będzie równocześnie realizować nowe inwestycje.

Jak zadłużenie Krakowa wypada na tle innych dużych miast?

Porównanie z innymi samorządami pozwala lepiej zrozumieć skalę liczb.

W analizie zestawiono plany finansowe sześciu dużych miast na 2026 rok. Relacja planowanego długu do dochodów wygląda następująco:

Zestawienie pokazuje istotne różnice pomiędzy miastami. Przykładowo Warszawa ma dług nominalny na poziomie około 9 mld zł, a więc porównywalny z Krakowem. Jej planowane dochody są jednak znacznie większe, około 29 mld zł.

To dlatego porównywanie wyłącznie nominalnego zadłużenia może prowadzić do błędnych wniosków. Duże znaczenie mają również koszty obsługi długu, nadwyżka operacyjna, harmonogram spłat i planowane inwestycje.

3. Obsługa długu kosztuje Kraków 423 mln zł rocznie

Zadłużenie nie wiąże się wyłącznie z koniecznością spłaty pożyczonych pieniędzy. Trzeba również ponosić koszty jego obsługi.

W 2026 roku Kraków planuje przeznaczyć na ten cel około 423 mln zł. To średnio około 1,16 mln zł dziennie.

Są to przede wszystkim odsetki oraz pozostałe koszty związane z finansowaniem zobowiązań. Nie należy utożsamiać tej kwoty z całkowitą spłatą długu, która obejmuje również kapitał.

Jak duża jest to kwota?

W interaktywnym raporcie zestawiłem ją z kosztami wybranych krakowskich inwestycji:

• Kładka o. Bernatka: 38,9 mln zł.
• Centrum Kongresowe ICE Kraków: 357,5 mln zł.
• Trasa Łagiewnicka: około 840 mln zł.

Kwota 423 mln zł odpowiada więc ponad dziesięciokrotności kosztu budowy kładki Bernatka albo nieco ponad kosztowi budowy ICE Kraków.

Nie oznacza to, że miasto mogłoby automatycznie przeznaczyć te pieniądze na nowe inwestycje. Obsługa długu jest istniejącym zobowiązaniem. Porównanie pokazuje jednak skalę środków, które trzeba co roku uwzględniać w miejskich finansach.

Na co Kraków wydaje najwięcej pieniędzy?

Szukając możliwości poprawy sytuacji finansowej miasta, trzeba przyjrzeć się strukturze wydatków. Pojedyncze, niewielkie oszczędności mogą poprawiać efektywność działania urzędu, ale w skali całego budżetu największe znaczenie mają koszty powtarzające się co roku.

W 2026 roku największe obszary wydatków obejmują między innymi:

W pozostałych częściach budżetu mieszczą się między innymi gospodarka komunalna, pomoc społeczna, mieszkalnictwo, kultura, bezpieczeństwo i obsługa długu.

Nie każdy wydatek da się jednak ograniczyć w jednakowy sposób. Oświata obejmuje realizację obowiązków publicznych, transport wymaga utrzymania infrastruktury i świadczenia usług, a część wydatków inwestycyjnych wynika z wieloletnich zobowiązań.

Oświata: największa część budżetu

Na edukację Kraków planuje przeznaczyć około 3,66 mld zł.

Znaczna część tych pieniędzy finansuje bieżące funkcjonowanie placówek, w tym wynagrodzenia pracowników, utrzymanie budynków oraz organizację nauczania. Ograniczanie kosztów wymaga więc uwzględnienia liczby uczniów, potrzeb poszczególnych dzielnic i obowiązków samorządu.

Analiza efektywności wydatków oświatowych może obejmować na przykład wykorzystanie budynków, koszty energii, zakupy czy organizację usług. Sama wielkość tej pozycji w budżecie nie dowodzi jednak, że miasto wydaje na edukację zbyt dużo.

Transport: ponad 2,2 mld zł

Transport jest kolejną dużą częścią krakowskiego budżetu.

Wydatki w tym obszarze obejmują między innymi komunikację miejską, infrastrukturę drogową, remonty i inwestycje. Nie należy jednak utożsamiać całych 2,21 mld zł wyłącznie z finansowaniem autobusów i tramwajów.

Administracja i kolesiostwo 825 mln zł. Najważniejsze miejsce do szukania oszczędności, choć nie naprawiono problemu.

Administracja publiczna to obszar, w którym można analizować koszty zarządzania, zakupów, obsługi jednostek czy wykorzystywanych nieruchomości.

Przy wydatkach rzędu 825 mln zł nawet stosunkowo niewielkie procentowo zmiany mogą mieć wymierne znaczenie dla budżetu. Trzeba jednak odróżnić możliwe oszczędności od takich ograniczeń, które powodowałyby pogorszenie jakości usług albo przeniesienie kosztów w inne miejsce.

5. Skąd Kraków bierze pieniądze? PIT i CIT to ponad 6 mld zł

Analiza wydatków to tylko jedna strona budżetu. Drugą są dochody, które pozwalają finansować funkcjonowanie miasta.

W planie na 2026 rok największą część dochodów stanowią wpływy związane z PIT i CIT. Łącznie mają wynieść około 6,13 mld zł.

Pozostałe dochody bieżące to około 3,79 mld zł. Obejmują one między innymi podatki lokalne, opłaty, dochody z usług miejskich, czynsze oraz transfery na bieżące zadania.

Dochody majątkowe zaplanowano na około 350 mln zł. Są związane między innymi z majątkiem miasta i finansowaniem inwestycji.

Co z tego wynika?

Wielkość budżetu Krakowa jest silnie związana z jego bazą podatkową. Znaczenie mają więc liczba i dochody mieszkańców, działalność przedsiębiorstw, rozwój nowych inwestycji oraz sposób wykorzystania miejskiego majątku.

Dlatego dyskusja o finansach samorządu nie musi ograniczać się do pytania, co można ograniczyć w budżecie. Można również analizować, jakie działania sprzyjają rozwojowi gospodarczemu miasta i wzrostowi jego dochodów w dłuższym okresie.

6. Czy Kraków może zmniejszyć zadłużenie? Co pokazuje Wieloletnia Prognoza Finansowa?

Budżet na jeden rok przedstawia jedynie fragment sytuacji finansowej miasta. Aby ocenić długofalowe możliwości spłaty długu, trzeba również przyjrzeć się Wieloletniej Prognozie Finansowej, czyli WPF.

Dokument ten obejmuje prognozy dochodów, wydatków, wyniku budżetu oraz zadłużenia w kolejnych latach.

W przypadku Krakowa ważne jest to, jak szybko będą rosły dochody w porównaniu z wydatkami oraz czy miasto będzie w stanie wypracować środki na spłatę wcześniejszych zobowiązań.

W raporcie przygotowałem także uproszczony symulator długu, który pozwala zmieniać założenia dotyczące wzrostu dochodów i wydatków.

Punktem startowym są dane z planu na 2026 rok:

• Dochody: 10,27 mld zł.
• Wydatki: 11,47 mld zł.
• Dług: 8,98 mld zł.

Użytkownik może zmieniać roczne tempo wzrostu dochodów i wydatków w przedziale od -10% do +10% oraz obserwować wynik modelu aż do 2048 roku.

Symulator pokazuje, jak zmiana tych dwóch parametrów przekłada się na wynik budżetu, zadłużenie i relację długu do dochodów.

Nie jest to oficjalna prognoza Krakowa ani przewidywanie przyszłych wyników miasta. Model zakłada uproszczony mechanizm, w którym wynik każdego kolejnego roku wpływa na poziom zadłużenia. Nie odwzorowuje wszystkich operacji finansowych i zdarzeń, które mogą wystąpić w rzeczywistości.

7. Gdzie szukać oszczędności w budżecie Krakowa?

W analizie wskazano kilka obszarów, które można rozpatrywać pod kątem ograniczania kosztów. Należą do nich administracja, zamówienia publiczne, zarządzanie majątkiem miasta, energia i budynki, promocja, dotacje oraz przyszłe inwestycje.

Warto jednak pamiętać, że nie istnieje jedna pozycja, której usunięcie automatycznie rozwiązałoby problem deficytu.

Przykładowo ograniczenie wydatków w pojedynczym dziale może poprawić wynik budżetu, ale nie musi przełożyć się na porównywalne zmniejszenie długu. Część oszczędności może być jednorazowa, część może wymagać wcześniejszych nakładów, a niektóre działania mogą wywołać koszty pośrednie.

W raporcie rozważono orientacyjną skalę trwałej poprawy wyniku finansowego o 250–400 mln zł rocznie. To scenariusz do zbadania, a nie kwota już zidentyfikowanych lub zatwierdzonych oszczędności.

Koszty powtarzalne a inwestycje jednorazowe

Istotne jest również rozróżnienie charakteru wydatków.

Trwałe zmniejszenie kosztów powtarzalnych, na przykład dzięki niższym rachunkom za energię czy sprawniejszym zamówieniom, może wpływać na budżet w kolejnych latach.

Rezygnacja z jednej inwestycji może natomiast ograniczyć potrzeby finansowania w danym okresie, ale niekoniecznie poprawi coroczny wynik operacyjny miasta.

Nie oznacza to, że nowe inwestycje należy oceniać wyłącznie według ich kosztu budowy. Znaczenie mają także przyszłe koszty utrzymania, źródła finansowania, korzyści dla mieszkańców i wpływ na rozwój miasta.

Największego pola do działania należy szukać w dwóch miejscach. Pierwszym są stałe wydatki, które powtarzają się każdego roku. Nawet niewielka procentowo poprawa w dużej kategorii daje wtedy trwały efekt. Drugim są nowe inwestycje i projekty na wczesnym etapie, których zakres można jeszcze zmienić zanim miasto podpisze umowy i poniesie znaczące koszty.

Osobno trzeba traktować inwestycje już rozpoczęte. Jeżeli budowa trwa, wykorzystano środki zewnętrzne albo przerwanie prac oznaczałoby kary, utratę dotacji czy konieczność ponownego wykonania części robót, nie można całej wartości projektu przedstawiać jako potencjalnej oszczędności.

Orientacyjnie można szukać 115–250 mln zł trwałych oszczędności bieżących rocznie oraz 70–160 mln zł dodatkowych trwałych dochodów. Po uwzględnieniu nakładania się części kategorii celem do sprawdzenia może być trwała poprawa wyniku rzędu 250–400 mln zł rocznie, ale są to widełki analityczne, a nie gotowy plan cięć.

8. Duże inwestycje: przykład trzech krakowskich centrów muzycznych

Dobrym przykładem dyskusji o priorytetach inwestycyjnych jest rozwój infrastruktury kulturalnej w Krakowie.

W analizie zestawiono trzy przedsięwzięcia: Centrum Muzyki w Cichym Kąciku, nową siedzibę Filharmonii Krakowskiej oraz kampus Akademii Muzycznej. Według przyjętych w raporcie szacunków ich łączna wartość wynosi około 1,24 mld zł.

Dla porównania wcześniejsza koncepcja wspólnego centrum muzyki zakładała koszt na poziomie około 265 mln zł.

Nie są to jednak przedsięwzięcia o identycznym zakresie, a łącznej wartości trzech projektów nie należy przedstawiać jako jednego zobowiązania budżetu Krakowa. Poszczególne inwestycje mają różnych inwestorów i źródła finansowania, w tym środki samorządu województwa, państwa i innych instytucji publicznych.

To przykład, przy którym warto analizować nie tylko koszt samej budowy, ale również przyszłe koszty utrzymania infrastruktury, źródła finansowania i relację do innych potrzeb inwestycyjnych.

9. Co dalej z finansami Krakowa?

Analiza budżetu Krakowa na 2026 rok pokazuje kilka istotnych zależności.

Po pierwsze, miasto dysponuje dużym budżetem, ale planowane wydatki przekraczają dochody o około 1,20 mld zł. Kolejny deficyt oznacza potrzebę dodatkowego finansowania.

Po drugie, dług zbliżający się do 9 mld zł generuje znaczące koszty. Planowane 423 mln zł na obsługę zadłużenia to wydatek, który trzeba uwzględniać niezależnie od nowych potrzeb miasta.

Po trzecie, możliwości poprawy sytuacji finansowej zależą zarówno od wydatków, jak i od przyszłych dochodów. Ograniczenie wybranych kosztów może być jednym z elementów poprawy wyniku, ale istotne pozostają również rozwój gospodarczy, inwestycje prywatne i wielkość miejskiej bazy podatkowej.

Wreszcie, decyzje inwestycyjne należy rozpatrywać w dłuższej perspektywie. Koszt budowy to tylko część całkowitego kosztu przedsięwzięcia. Równie ważne są finansowanie, późniejsze utrzymanie i korzyści, jakie infrastruktura może przynieść mieszkańcom.

Przyszłość finansów Krakowa zależy więc nie od jednej decyzji, lecz od wielu powiązanych czynników: tempa wzrostu dochodów, kosztów funkcjonowania miasta, przyszłych inwestycji oraz warunków spłaty zadłużenia.

Sprawdź interaktywną analizę budżetu Krakowa

W interaktywnym raporcie można przejrzeć szczegółowe dane, porównać zadłużenie Krakowa z innymi miastami, przeanalizować wydatki oraz samodzielnie przetestować scenariusze zmian dochodów i kosztów.

Raport zawiera również odnośniki do dokumentów źródłowych, w tym uchwały budżetowej Krakowa, Wieloletniej Prognozy Finansowej i materiałów dotyczących poszczególnych inwestycji.