Raport interaktywnyBudżet Krakowa 2026stan wiedzy: 16 sierpnia 2026
Miasto wydaje coraz więcej. Dług rośnie jeszcze szybciej.
Kraków planuje w 2026 r. 10,27 mld zł dochodów i 11,47 mld zł wydatków. Różnicę trzeba sfinansować, a zadłużenie miasta zbliża się do wartości jego rocznych dochodów.
Dług miasta Krakowa, wynoszący 87 procent budżetu, to ogromny problem.
Choć nie grozi nam bankructwo, to poważnym problemem jest utrata płynności finansowej. Wymuszone cięcia, i mniej inwestycji w przyszłości.
Im większy dług, tym większe ryzyko dla pożyczkodawców, co oznacza w przyszłości wyższe oprocentowanie zobowiązań.
Szacowany koszt budowy 1 km metra, to ok 500 mln zł.
Według planów, metro ma mieć 29 km. 10 lat obsługi długu, to ok. 8,5 km metra.
W założeniu metro nie ma być finansowane bezpośrednio z budżetu miasta, a z budżetu państwa i UE, jednak na pewno miasto poniesie spore wydatki z tym związane.
Dług Krakowa zaczął mocno rosnąć po 2022 roku.
Od 2000 do 2022 roku, czyli przez 22 lata, dług Krakowa wzrósł z około 280 mln zł do około 4,69 mld zł, czyli o około 4,4 mld zł. Od 2022 do 2025 roku, w ciągu trzech lat, zadłużenie wzrosło o kolejne 3,1 mld zł.
Oczywiście trzeba tu uwzględnić COVID-19, wojnę na Ukrainie oraz wzrost samego budżetu Krakowa. Dokładniej pokazuje to poniższy wykres.
Domyślnie wykres pokazuje lata 2015–2025. Możesz wybrać pełną serię 2000–2026 albo ręcznie ustawić zakres. Lata 2000–2014 są rekonstrukcją historyczną, a 2025–2026 planem lub prognozą. Dla czytelności dochody i wydatki są pokazane linią ciągłą.
Kwoty w mld zł. Linia Wzrost długu pokazuje nominalnie wydatki minus dochody w danym roku, czyli roczny deficyt budżetowy. Nie musi być identyczna ze zmianą stanu zadłużenia, bo na dług wpływają także operacje finansowe. Jeśli wybierzesz pełny zakres 2000–2026, odcinek długu dla lat 2000–2014 jest oznaczony osobno, bo to rekonstrukcja historyczna. 2019*: 2,81 mld zł pokazuje wariant długu bez zakupu Wesołej i Lasu Borkowskiego. Pełna wartość długu za 2019 rok wynosiła 3,071 mld zł.
Ten widok pokazuje ciężar długu względem dochodów miasta. Dla oceny sytuacji finansowej jest bardziej informacyjny niż sama kwota nominalna.
Co widać,
a czego nie widać.
Nie da się łatwo wskazać, jakie wydatki należy ciąć. Z oczywistych powodów kandydat na prezydenta, który ten temat poruszy, nie może liczyć na wiele głosów.
Zablokowane albo opóźnione inwestycje widać. Konkretne grupy wyborców odczuwają to na własnej skórze. Zmniejszenia długu do np. 50 proc. budżetu miasta bezpośrednio nie widać.
Ile to właściwie jest?
Przy budżecie miasta liczby szybko przestają być intuicyjne. Miliard złotych to nie „trochę więcej” niż milion. To dokładnie tysiąc milionów.
Przeliczenia na samochody i chleb mają wyłącznie pokazać skalę. Wartości inwestycji są historycznymi kosztami realizacji, bez przeliczania ich na dzisiejsze ceny. Kładka o. Bernatka kosztowała dokładnie 38 881 899,09 zł; realizacja inwestycji trwała od 31.07.2008 do 31.03.2011, a otwarcie kładki nastąpiło 30.09.2010.
Dług w tabelce.
Domyślnie pokazana jest prostsza wersja z kluczowymi momentami. Druga tabela zawiera pełniejszą serię roczną, także dla wcześniejszych lat rekonstruowanych.
| Rok | Dług na koniec roku | Dług / dochody | Co się wyróżnia | Dlaczego to ważne |
|---|---|---|---|---|
| 2000 | 0,50 mld zł | ok. 33,5% | Punkt startowy serii. | Na początku wieku dług był jeszcze relatywnie niski. |
| 2010–2011 | 2,04–2,08 mld zł | ok. 59–60% | Pierwszy wysoki szczyt. | To moment, w którym zadłużenie dochodzi do bardzo wysokiego poziomu jak na wcześniejsze realia finansowe miasta. |
| 2015 | 2,013 mld zł | ok. 47% | Początek lepiej potwierdzonej serii. | Od tego roku dane są spójniejsze i łatwiejsze do porównywania rok do roku. |
| 2019 | 3,071 mld zł | ok. 52% | Przed pandemią dług rośnie, ale bez gwałtownego skoku. | Wariant bez zakupu Wesołej i Lasu Borkowskiego to ok. 2,81 mld zł. |
| 2020 | 3,478 mld zł | ok. 57% | Rok COVID-19. | Widać dodatkową presję na finanse miasta oraz wyraźny wzrost deficytu. |
| 2022 | 4,692 mld zł | ok. 74% | Tu kończy się wolniejsza faza wzrostu. | W tle są skutki pandemii, wojna na Ukrainie, inflacja i wzrost kosztów działania miasta. |
| 2023 | 6,050 mld zł | ok. 88% | Mocne przyspieszenie. | To pierwszy duży skok po 2022 roku: dług rośnie o ok. 1,36 mld zł w jeden rok. |
| 2024 | 6,840 mld zł | ok. 85% | Dług nadal rośnie, ale dochody też są większe. | Relacja długu do dochodów lekko spada, choć nominalnie zadłużenie nadal idzie w górę. |
| 2025 | 7,800 mld zł | ok. 86% | Kolejny duży wzrost. | W ciągu zaledwie trzech lat, od 2022 do 2025, dług wzrósł o ok. 3,1 mld zł. |
| 2026 | 8,98 mld zł | ok. 87% | Plan / prognoza. | Jeżeli te założenia się utrzymają, Kraków wejdzie w 2026 rok z długiem bliskim 9 mld zł. |
| Rok | Dług na koniec roku | Zmiana długu w roku | Deficyt, czyli wydatki minus dochody | Dług / dochody | Status i uwagi |
|---|---|---|---|---|---|
| 2000 | 0,5 mld zł | — | ok. 60,0 mln zł | 34% | rekonstrukcja; punkt startowy serii. |
| 2001 | 0,65 mld zł | +150 mln zł | ok. 120,0 mln zł | 42% | rekonstrukcja. |
| 2002 | 0,843 mld zł | +193 mln zł | ok. 180,0 mln zł | 53% | rekonstrukcja. |
| 2003 | 1 mld zł | +157 mln zł | ok. 110,0 mln zł | 59% | rekonstrukcja. |
| 2004 | 1,03 mld zł | +30 mln zł | ok. 200,0 mln zł | 56% | rekonstrukcja. |
| 2005 | 1,1 mld zł | +70 mln zł | ok. 180,0 mln zł | 52% | rekonstrukcja. |
| 2006 | 1,18 mld zł | +80 mln zł | ok. 220,0 mln zł | 51% | rekonstrukcja. |
| 2007 | 1,35 mld zł | +170 mln zł | ok. 300,0 mln zł | 53% | rekonstrukcja. |
| 2008 | 1,51 mld zł | +160 mln zł | ok. 250,0 mln zł | 53% | rekonstrukcja. |
| 2009 | 1,98 mld zł | +470 mln zł | ok. 330,0 mln zł | 63% | rekonstrukcja. |
| 2010 | 2,04 mld zł | +60 mln zł | ok. 260,0 mln zł | 59% | rekonstrukcja; pierwszy wysoki szczyt zadłużenia. |
| 2011 | 2,08 mld zł | +40 mln zł | ok. 300,0 mln zł | 60% | rekonstrukcja. |
| 2012 | 2,06 mld zł | -20 mln zł | ok. 310,0 mln zł | 59% | rekonstrukcja. |
| 2013 | 2,04 mld zł | -20 mln zł | ok. 240,0 mln zł | 53% | rekonstrukcja. |
| 2014 | 1,98 mld zł | -60 mln zł | ok. 30,0 mln zł | 49% | rekonstrukcja. |
| 2015 | 2,013 mld zł | +33 mln zł | ok. 250,0 mln zł | 47% | seria potwierdzona; początek lepiej potwierdzonej serii. |
| 2016 | 2,223 mld zł | +210 mln zł | ok. 260,0 mln zł | 47% | seria potwierdzona. |
| 2017 | 2,309 mld zł | +86 mln zł | ok. 90,0 mln zł | 46% | seria potwierdzona. |
| 2018 | 2,55 mld zł | +241 mln zł | ok. 270,0 mln zł | 47% | seria potwierdzona. |
| 2019 | 3,071 mld zł | +521 mln zł | ok. 300,0 mln zł | 52% | seria potwierdzona; bez Wesołej i Lasu Borkowskiego ok. 2,81 mld zł. |
| 2020 | 3,478 mld zł | +407 mln zł | ok. 350,0 mln zł | 57% | seria potwierdzona; rok COVID-19. |
| 2021 | 4,19 mld zł | +712 mln zł | ok. 740,0 mln zł | 66% | seria potwierdzona. |
| 2022 | 4,692 mld zł | +502 mln zł | ok. 790,0 mln zł | 74% | seria potwierdzona; wojna na Ukrainie i wysoka inflacja. |
| 2023 | 6,05 mld zł | +1,358 mld zł | 1,16 mld zł | 88% | seria potwierdzona; bardzo duży skok długu. |
| 2024 | 6,84 mld zł | +790 mln zł | ok. 530,0 mln zł | 85% | seria potwierdzona. |
| 2025 | 7,8 mld zł | +960 mln zł | ok. 700,0 mln zł | 86% | seria potwierdzona; kolejny duży wzrost. |
| 2026 | 8,98 mld zł | +1,18 mld zł | 1,2 mld zł | 87% | plan / prognoza; planowana wartość końcowa. |
Co można zrobić za 423 mln zł?
423 mln zł brzmi abstrakcyjnie, dopóki nie zestawi się tej kwoty z inwestycjami, które Kraków już zrealizował. To nie znaczy, że te pieniądze można dowolnie przenosić między zadaniami. Chodzi o pokazanie skali.
Miasto wydaje więcej, niż zbiera.
Różnica między planowanymi dochodami a wydatkami wynosi około 1,20 mld zł.
Dochody, wydatki i deficyt
Jak wygląda Kraków na tle innych dużych miast?
Stosunek długu do wielkości budżetu miasta.
Wielkość budżetu/ dług nominalnie
Dług / dochody: wybrane miasta
Kraków na tle Polski Lider zadłużenia wśród największych polskich miast
Żadne miasto powyżej 300 tys. mieszkańców nie zbliża się dziś do poziomu Krakowa. Nominalnie Warszawa ma większy dług: ok. 9,0 mld zł wobec 8,98 mld zł w Krakowie, ale przy ok. 29 mld zł dochodów.
W planie na 2026 r. dług Krakowa ma odpowiadać około 87% dochodów miasta. Najbliżej jest Łódź z około 78%, czyli 9 punktów procentowych mniej. Trzeci jest Wrocław z 69%, a dalej różnica robi się już bardzo duża: Poznań ma około 44%, Gdańsk 33%, a Warszawa 31%.
Nikt powyżej 300 tys. mieszkańców nie jest dziś tak wysoko
Wśród największych polskich miast Kraków zajmuje wyraźnie pierwsze miejsce. Po pierwszej trójce różnica jest szczególnie duża: Kraków 87%, Łódź 78%, Wrocław 69%, a następny Poznań już tylko 44%.
Mniejsze miasta potrafiły wejść jeszcze wyżej
Kraków nie jest absolutnym rekordzistą w historii polskich samorządów. Bardzo wysokie relacje długu do dochodów pojawiały się również w mniejszych miastach, m.in. w Toruniu i Wałbrzychu. To jednak inna skala samorządu niż Kraków.
Kraków pozostaje więc przypadkiem wyjątkowym przede wszystkim ze względu na połączenie bardzo wysokiego zadłużenia i bardzo dużej skali miasta.
Należyszukaćrozwiązań
Problem długu powinien być istotnym tematem wyborów w Krakowie.
Dzięki temu cięcia wydatków można przeprowadzać mądrze, w bezpiecznych, kontrolowanych warunkach.
Analiza długu Krakowa, wydatków, dochodów i całego budżetu jest kluczowa dla rozwoju miasta.
Jeśli Kraków chce realizować duże inwestycje, takie jak metro, konieczne jest wcześniejsze uporządkowanie wydatków i stworzenie większego marginesu finansowego.
Oszczędności zaczynają się od zrozumienia budżetu.
Warto szukać ich w całym budżecie: od dużych inwestycji i administracji po mniejsze programy i wydarzenia. Chodzi o porównywanie kosztów, ocenę efektów i sprawdzanie, gdzie pieniądze można wydawać lepiej.
Przypomnijmy najważniejsze liczby
Planowane wydatki budżetu Krakowa na 2026 r. wynoszą 11,47 mld zł.
Czy władze miasta ignorują problem długu? Nie do końca.
Kraków ma plan stopniowego ograniczania zadłużenia zapisany w Wieloletniej Prognozie Finansowej. Dług ma jeszcze wzrosnąć do około 9,5 mld zł, a następnie stopniowo maleć aż do zera w 2048 r. Plan opiera się również na dalszym wzroście dochodów miasta. W przypadku wpływów z PIT WPF zakłada wzrost o 9% w 2027 r., 7,5% w 2028 r. i 7% w 2029 r.
| Rok | Dochody / wielkość budżetu | Wydatki | Dług na koniec roku | Co pokazuje WPF |
|---|---|---|---|---|
| 2026 | 10,31 mld zł | 11,58 mld zł | 8,98 mld zł | punkt wyjścia: wysoki deficyt i bardzo wysoki poziom długu |
| 2027 | 10,68 mld zł | 11,25 mld zł | 9,52 mld zł | planowany szczyt zadłużenia |
| 2028 | 11,21 mld zł | 11,24 mld zł | 9,54 mld zł | dług pozostaje bardzo wysoki, praktycznie jeszcze nie spada |
| 2029 | 11,65 mld zł | 11,22 mld zł | 9,10 mld zł | tu według WPF zaczyna się wyraźniejszy spadek długu |
| 2030 | 11,98 mld zł | 11,72 mld zł | 8,85 mld zł | plan dalszego schodzenia z zadłużenia |
| 2048 | 18,83 mld zł | 18,32 mld zł | 0 zł | zakładany koniec spłaty zadłużenia |
Jeśli zmienią się dochody, koszty albo pojawią się nowe wielkie inwestycje, zmieni się również WPF.
Plan jest ambitny i opiera się na wzroście dochodów
WPF zakłada, że wpływy z PIT będą rosły o 9% w 2027 r., 7,5% w 2028 r. i 7% w 2029 r. Od 2030 r. część prognoz jest powiązana z zakładanym wzrostem PKB i inflacją. To oznacza, że ścieżka spłaty długu zależy nie tylko od cięć, ale również od utrzymania dobrej kondycji gospodarczej miasta.
Największa słabość: im dalej w przyszłość, tym więcej założeń
Prognoza sięga aż do 2048 r. W tak długim okresie trudno przewidzieć poziom płac, inflacji, stóp procentowych, dochodów podatkowych i kosztów usług publicznych. Dlatego końcowe wartości WPF należy traktować jako scenariusz, a nie twardą prognozę.
Duże przyszłe inwestycje mogą zmienić tę ścieżkę
WPF uwzględnia przedsięwzięcia już wpisane do wykazu wieloletniego, ale nie jest pełną listą wszystkich inwestycji, które Kraków podejmie do 2048 r. Szczególnie istotne jest metro: obecne dokumenty obejmują przede wszystkim przygotowanie inwestycji, a nie pełny koszt budowy całego systemu.
RIO: opinia pozytywna, ale z zastrzeżeniami
Regionalna Izba Obrachunkowa pozytywnie zaopiniowała prawidłowość planowanej kwoty długu, ale jednocześnie wskazała na konieczność długookresowych oszczędności, stałego monitorowania zobowiązań i osiągania planowanych nadwyżek operacyjnych.
RIO zwróciła też uwagę, że zadłużenie dochodzi do ustawowego limitu, a dla lat 2030-2031 wskazała bardzo wysokie ryzyko niespełnienia ustawowego wskaźnika spłaty zobowiązań, jeśli wykonanie budżetu odchyli się od prognozy.
Rozwiń analizę WPF
Czym jest WPF?
Wieloletnia Prognoza Finansowa to plan finansów miasta wykraczający poza jeden rok budżetowy. Pokazuje przewidywane dochody, wydatki, zadłużenie, spłaty oraz wieloletnie zobowiązania i inwestycje.
Na czym opiera się plan spłaty długu?
Scenariusz zejścia do zera zakłada, że w kolejnych latach dochody miasta będą rosły, wydatki pozostaną pod kontrolą, a Kraków będzie miał przestrzeń na stopniową spłatę zobowiązań.
Czego dzisiejsza prognoza nie pokazuje w pełni?
Nie jest to zamknięta lista wszystkich wydatków i inwestycji, które pojawią się do 2048 r. WPF jest aktualizowana, a nowe duże przedsięwzięcia mogą zmienić zarówno poziom wydatków, jak i ścieżkę długu.
Wykaz przedsięwzięć wieloletnich
To lista konkretnych projektów i zobowiązań, na które miasto już przewiduje finansowanie w kolejnych latach. Nie jest jednak pełną listą wszystkiego, co Kraków może wybudować lub uruchomić przez następne dwie dekady.
A co z metrem?
Metro pojawia się już w dokumentach finansowych jako przedsięwzięcie przygotowywane przez miasto, ale obecna prognoza nie oznacza, że pełny koszt budowy całego systemu został już uwzględniony w ścieżce długu do 2048 r.
WPF zakłada także wzrost podatków i opłat
Poprawa finansów miasta nie ma wynikać wyłącznie ze wzrostu gospodarczego i rosnących wpływów z PIT oraz CIT. WPF uwzględnia również większe dochody wynikające z podwyższenia stawek podatku od nieruchomości, wyższej opłaty za odbiór odpadów oraz zmian w Strefie Płatnego Parkowania, które mają zwiększyć wpływy z parkowania. Nie oznacza to automatycznych podwyżek wszystkich opłat co roku, ale obecna ścieżka finansowa miasta nie jest scenariuszem zamrożenia ich na dzisiejszym poziomie.
Im mniej wydatków, tym mniejsza presja na podwyżki
Cięcia wydatków zawsze rodzą opór, bo niemal każda pozycja budżetu ma swoich beneficjentów i można znaleźć argument za jej utrzymaniem. Ale zależność jest prosta: im więcej trwałych oszczędności uda się znaleźć po stronie wydatków, tym mniejsza będzie presja na podnoszenie opłat i podatków. Dotyczy to między innymi stawek za parkowanie, podatku od nieruchomości, opłat komunalnych, a w przyszłości także cen biletów i innych miejskich opłat. Każda złotówka niewydana bez potrzeby to złotówka, której nie trzeba później szukać w kieszeniach mieszkańców i firm.
3 sposoby walki z długiem
Miasto może ograniczać zadłużenie na trzy sposoby: ciąć zbędne wydatki, zwiększać dochody i obniżać koszty obsługi długu. Każda z tych dróg działa inaczej i ma swoje ograniczenia.
Cięcia wydatków
Nie wszystkie wydatki można ograniczać w ten sam sposób. Część usług musi działać bez przerwy, część inwestycji można przesunąć, a część kosztów warto eliminować w pierwszej kolejności.
Wydatki, których nie można po prostu ciąć
Miasto musi finansować podstawowe usługi, takie jak wodociągi, szkoły, transport czy utrzymanie kluczowej infrastruktury. Tu oszczędności powinny wynikać przede wszystkim z lepszej organizacji, a nie z wyłączania usług.
Wydatki, które można przesunąć
Niektóre inwestycje mogą poczekać, jeśli ich odłożenie nie generuje nowych kosztów. Przykładem mogą być tereny, które warto kiedyś zagospodarować, ale dziś nie wymagają pilnej interwencji.
Najpierw koszty marnowane
W pierwszej kolejności warto szukać dublujących się jednostek i stanowisk, przerostu kadry kierowniczej oraz kosztów utrzymywania niewykorzystanych budynków. Nie musi to oznaczać korupcji: takie nieefektywności powstają w każdej dużej organizacji.
Odłożenie potrzebnego remontu może dziś obniżyć wydatek, ale za kilka lat wygenerować znacznie większy koszt.
Wzrost dochodów
Drugim sposobem walki z długiem jest zwiększanie wpływów do budżetu. Najlepiej wtedy, gdy miasto rozwija bazę podatkową i lepiej wykorzystuje własny majątek, zamiast opierać się wyłącznie na podwyżkach opłat.
Podatki i opłaty lokalne
To najprostszy sposób zwiększenia wpływów, ale jednocześnie najmniej popularny, bo bezpośrednio obciąża mieszkańców i przedsiębiorców.
Więcej podatników
Im więcej osób i firm płaci podatki w Krakowie, tym wyższe są wpływy miasta. Rozwój zatrudnienia, wynagrodzeń i liczby firm zwiększa m.in. dochody z PIT i CIT.
Lepsze wykorzystanie majątku
Miasto może zwiększać wpływy przez wynajem nieużywanych przestrzeni, lepsze zarządzanie nieruchomościami i komercyjne wykorzystanie części obiektów. Wynajem daje dochód powtarzalny, a sprzedaż majątku zwykle tylko jednorazowy.
Większa liczba podatników i lepiej działająca gospodarka zwiększają wpływy bez konieczności ciągłego podnoszenia stawek.
Obniżka kosztów obsługi długu
Miasto może zmniejszać obciążenie budżetu nie tylko przez cięcia i większe dochody. Znaczenie ma również to, ile kosztują kredyty, pożyczki i obligacje.
Tańsze pożyczki i kredyty
Jeśli warunki na to pozwalają, droższe zobowiązania można zastępować tańszym finansowaniem. Przy długu liczonym w miliardach nawet niewielka różnica w oprocentowaniu ma duże znaczenie.
Obligacje
Miasto może pozyskiwać finansowanie przez emisję obligacji. Kraków już korzysta z tego rozwiązania obok kredytów i pożyczek.
Wiarygodność finansowa
Im gorzej rynek ocenia finanse miasta, tym wyższego oprocentowania może oczekiwać. Stabilizacja długu i poprawa sytuacji budżetowej mogą więc same obniżać przyszły koszt finansowania.
Obniżenie oprocentowania pomaga, ale nie zastępuje ograniczenia deficytu i kontroli nad dalszym wzrostem zadłużenia.
WPF nie uwzględniają Metra. A co jeśli dochód Krakowa spadnie? Zobacz co się stanie.
Ustaw roczne tempo zmiany dochodów i wydatków miasta. Model mechanicznie przeliczy, jak przy takich założeniach zmieniałby się dług Krakowa aż do 2048 roku.
Zobacz źródło bazowych danych WPF
–
| Rok | Dochody | Wydatki | Wynik roku | Dług | Dług / dochody |
|---|---|---|---|---|---|
| 2026 | 10,27 mld | 11,47 mld | −1,20 mld | 8,98 mld | 87,4% |
Punkt startowy: plan na 2026 r. – dochody 10,27 mld zł, wydatki 11,47 mld zł, dług 8,98 mld zł. To uproszczony model mechaniczny, a nie prognoza miasta. Od 2027 r. wynik każdego roku zwiększa albo zmniejsza dług; po spłacie zadłużenia model nie pokazuje długu ujemnego.
Gdzie konkretnie szukać oszczędności? Co można ciąć?
Nie ma jednego wydatku, którego wykreślenie naprawi finanse Krakowa. Sam dział administracji publicznej to ok. 825 mln zł rocznie, więc właśnie w dużych, stałych kosztach trzeba szukać części oszczędności. Równocześnie warto analizować zamówienia publiczne, majątek miasta, koszty utrzymania, dotacje oraz nowe inwestycje. Część zmian można wprowadzić szybko, ale pełny efekt pojawi się dopiero po kilku latach.
Największego pola do działania należy szukać w dwóch miejscach. Pierwszym są stałe wydatki, które powtarzają się każdego roku. Nawet niewielka procentowo poprawa w dużej kategorii daje wtedy trwały efekt. Drugim są nowe inwestycje i projekty na wczesnym etapie, których zakres można jeszcze zmienić zanim miasto podpisze umowy i poniesie znaczące koszty.
Osobno trzeba traktować inwestycje już rozpoczęte. Jeżeli budowa trwa, wykorzystano środki zewnętrzne albo przerwanie prac oznaczałoby kary, utratę dotacji czy konieczność ponownego wykonania części robót, nie można całej wartości projektu przedstawiać jako potencjalnej oszczędności.
Orientacyjnie można szukać 115–250 mln zł trwałych oszczędności bieżących rocznie oraz 70–160 mln zł dodatkowych trwałych dochodów. Po uwzględnieniu nakładania się części kategorii celem do sprawdzenia może być trwała poprawa wyniku rzędu 250–400 mln zł rocznie, ale są to widełki analityczne, a nie gotowy plan cięć.
Ile można poprawić wynik budżetu?
Pełny efekt nie pojawi się od razu. Poniżej szacunkowa ścieżka wdrażania zmian, obejmująca zarówno oszczędności po stronie wydatków, jak i trwałe zwiększenie dochodów.
Szacunek zakłada stopniowe wdrażanie zmian. Nie należy sumować wszystkich możliwych oszczędności bez korekty, ponieważ część obszarów się pokrywa.
Co dają cięcia? Kiedy dług przestaje rosnąć?
Model rozdziela trzy rzeczy: wzrost dochodów, wzrost wydatków bazowych oraz cięcia. Dzięki temu można osobno sprawdzić, co dają same oszczędności, a co zmieniają założenia dochodowe WPF.
Skala 0–15 mld zł. Wykres pokazuje jedną ścieżkę nominalnego długu wynikającą jednocześnie z wybranego wariantu cięć i założonego wzrostu dochodów. To uproszczony scenariusz mechaniczny, a nie prognoza miasta.
Wpływ na koszt obsługi długu
Przyjęto mechaniczny koszt finansowania 4,7% rocznie. To nie jest prognoza stóp procentowych, tylko pokazanie skali efektu wynikającego z niższego lub wyższego długu.
| Rok | Dług | Dochody | Wydatki |
|---|---|---|---|
| 2026 | 8,98 mld zł | 10,27 mld zł | 11,47 mld zł |
| 2030 | – | – | – |
| 2035 | – | – | – |
| 2040 | – | – | – |
| 2048 | – | – | – |
Wariant średni dochodzi do około 0,7 mld zł niższych wydatków rocznie względem planu 2026.
Stałe oszczędności w wydatkach
115–250 mln zł rocznieDodatkowe trwałe dochody
70–160 mln zł rocznieNajpierw koszty stałe: administracja
Dział administracji publicznej to około 825,14 mln zł. Same wynagrodzenia i składki w urzędach miasta to 532,73 mln zł. To nie oznacza prostego cięcia etatów, ale pokazuje skalę obszaru, który warto systemowo audytować.
Przy kosztach osobowych na poziomie 532,73 mln zł zmiana o kilka procent daje już kwoty liczone w dziesiątkach milionów. Ograniczenie kosztów osobowych o 3% odpowiada około 16 mln zł rocznie, a o 5% około 26,6 mln zł.
Nie musi to oznaczać proporcjonalnej redukcji zatrudnienia. Część efektu może pochodzić z nieobsadzania części wakatów, ograniczenia tworzenia nowych stanowisk, łączenia wybranych funkcji, wspólnej obsługi kilku jednostek, ograniczenia części stanowisk kierowniczych oraz automatyzacji powtarzalnych czynności.
| Co sprawdzić | Skala / przykład | Co to pokazuje |
|---|---|---|
| Wynagrodzenia i składki | 532,73 mln zł | 3% kosztów to ok. 16 mln zł, 5% to ok. 26,6 mln zł rocznie. |
| Wspólna obsługa jednostek | ok. 55,99 mln zł | Do porównania zakres zadań, liczba etatów i możliwość wspólnej obsługi kilku jednostek. |
| „Pozostała działalność” | ok. 96,9 mln zł | Duża pozycja, którą warto rozbić na konkretne wydatki i umowy. |
| IT i licencje | przykładowe duże pozycje ok. 17,7 mln zł | Do sprawdzenia wykorzystanie licencji, dublowanie systemów i sposób zakupów. |
Oprogramowanie, licencje i IT
IT jest dobrym przykładem obszaru, w którym koszty są rozproszone pomiędzy urząd i wiele miejskich jednostek. Pojedyncze kontrakty mają wartości liczone w milionach, a pełny koszt jest większy, bo osobno kupowane są systemy, sprzęt, serwis, hosting, sieci, druk, narzędzia bezpieczeństwa i systemy informacji prawnej.
| Przykładowe zamówienie | Kwota |
|---|---|
| Windows Enterprise i narzędzia do zarządzania komputerami | ok. 5,44 mln zł |
| Licencje i subskrypcje Microsoft | ok. 3,43 mln zł |
| Oracle EE i wsparcie | ok. 5,38 mln zł |
| Dodatkowe licencje Oracle | ok. 2,20 mln zł |
| Modernizacja połączeń sieciowych w serwerowni | ok. 1,22 mln zł |
| Razem, tylko te przykłady | ok. 17,7 mln zł |
Co właściwie audytować?
Najprostszy audyt powinien zestawić liczbę kupionych licencji z liczbą faktycznych użytkowników. Trzeba sprawdzić licencje niewykorzystywane, konta po byłych pracownikach, droższe pakiety przypisane osobom korzystającym tylko z podstawowych funkcji oraz systemy o podobnym przeznaczeniu działające równolegle.
Warto też sprawdzić, czy kilka jednostek nie kupuje osobno tego samego produktu i czy wspólna umowa faktycznie dałaby lepszą cenę. Przy większych systemach trzeba doliczać nie tylko cenę licencji, ale też wdrożenie, migrację, integracje, szkolenia, późniejsze utrzymanie i koszt zmiany dostawcy.
Centralizacja nie zawsze jest tańsza. Jeżeli mała jednostka potrzebuje kilku licencji prostego narzędzia, lokalny zakup może być szybszy i tańszy organizacyjnie niż przygotowanie jednego centralnego postępowania, zebranie wymagań wielu jednostek i oczekiwanie na wspólną umowę.
Nie chodzi więc o zasadę „wszystko kupować centralnie”. Warto porównywać oszczędność cenową, koszt organizacyjny i czas obu ścieżek. Najbardziej oczywiste pole do działania pojawia się tam, gdzie wiele jednostek regularnie kupuje dokładnie te same produkty na podobnych warunkach.
Sprzęt komputerowy i druk
W samym miejskim planie informatycznym pojawiały się zakupy sprzętu komputerowego o wartości około 1,9 mln zł, a osobne zakupy prowadzą kolejne jednostki. W jednym tylko MOPS serwis urządzeń drukujących pojawiał się na poziomie około 585 tys. zł.
Sama kwota sprzętu nie przesądza o marnotrawstwie. Bardziej użyteczne jest porównanie standardów komputerów, długości cyklu wymiany, możliwości przekazywania sprawnego sprzętu między jednostkami oraz tego, czy droższe konfiguracje trafiają do stanowisk, które rzeczywiście ich potrzebują. W druku trzeba patrzeć łącznie na urządzenia, serwis, tonery i papier.
Pokaż listę rzeczy do sprawdzenia w IT
- liczba aktywnych licencji i faktycznych użytkowników,
- licencje niewykorzystywane oraz pakiety droższe niż potrzeby stanowiska,
- systemy o podobnych funkcjach działające równolegle,
- osobne kontrakty jednostek na te same produkty,
- koszty wdrożenia, migracji, integracji i utrzymania,
- wspólny standard sprzętu i długość cyklu wymiany,
- przekazywanie sprawnego sprzętu między jednostkami,
- koszt druku łącznie: sprzęt, serwis, tonery i papier.
Zamówienia publiczne: 30–70 mln zł rocznie
Nie chodzi o kupowanie gorszych usług, tylko o sposób, w jaki miasto kupuje. Największy potencjał jest tam, gdzie brakuje konkurencji, wartość umowy rośnie po podpisaniu albo podobne usługi są kupowane osobno przez wiele jednostek.
W dużym mieście część oszczędności może wynikać nie z rezygnacji z usługi, lecz z lepszego przygotowania zamówienia. Szczególnie warto porównywać największe postępowania z jedną ofertą, kontrakty istotnie powiększone aneksami oraz usługi powtarzalne kupowane przez wiele jednostek.
Nie każda jedna oferta, każdy aneks czy osobny zakup oznacza błąd. Czasami rynek jest wąski, zmiana zakresu jest konieczna albo jednostki rzeczywiście mają odmienne potrzeby. Problem można zobaczyć dopiero po zestawieniu wielu podobnych przypadków.
| Problem | Co mierzyć | Przykład |
|---|---|---|
| Przetarg z jedną ofertą | kosztorys → oferta → różnica | 20 mln zł → 26 mln zł = 6 mln zł różnicy |
| Aneksy | wartość początkowa → końcowa → wzrost % | 40 mln zł → 47 mln zł = 7 mln zł więcej |
| Sprzątanie | koszt / m² / częstotliwość / zakres | MOPS: ok. 1,9–2,2 mln zł w planowanych zamówieniach |
| Ochrona | koszt obiektu / rok / wymagany standard | 400 tys. zł posterunek vs 150 tys. zł monitoring + patrol |
| Rozproszone zakupy | ceny tych samych usług między jednostkami | szukać dużych, regularnie powtarzanych kategorii |
Przetargi z jedną ofertą
Dla największych postępowań powinna powstać lista: kosztorys, wartość jedynej oferty, liczba potencjalnych wykonawców, warunki udziału i termin realizacji. Jeżeli kosztorys wynosi 20 mln zł, a jedyna oferta 26 mln zł, warto sprawdzić, czy zmianą harmonogramu, podziałem zamówienia, usunięciem zbędnych wymogów albo ponowieniem postępowania można zwiększyć konkurencję.
Aneksy do umów
Wartość pierwotna powinna być zestawiona z końcową wartością po aneksach oraz przyczyną wzrostu. Aneks może być całkowicie uzasadniony, ale powtarzające się duże wzrosty mogą wskazywać na problemy dokumentacji, projektowania albo zarządzania zakresem.
Sprzątanie i ochrona: porównywać jednostki między sobą
Przy sprzątaniu nie wystarczy porównać wartości umów. Trzeba sprowadzić je do wspólnego mianownika: koszt na m², częstotliwość i zakres usługi. Dopiero wtedy widać, czy jedna jednostka płaci znacznie więcej za podobny standard.
Podobnie z ochroną. Przykład 400 tys. zł rocznie za całodobowy posterunek wobec 150 tys. zł za monitoring i patrol pokazuje możliwą różnicę, ale nie jest uniwersalną receptą. Część obiektów ze względów bezpieczeństwa wymaga stałej ochrony fizycznej.
Majątek miasta: oszczędność stała i jednorazowa
Tu trzeba oddzielić trwałą poprawę wyniku od jednorazowej sprzedaży majątku. Pusty lub źle wykorzystany lokal kosztuje co roku, sprzedaż daje natomiast wpływ tylko raz.
Pustostany
Pusty lokal może jednocześnie nie przynosić czynszu i nadal generować część kosztów utrzymania. Dla każdego miejskiego lokalu warto zebrać: adres, powierzchnię, użytkownika, czynsz, koszt utrzymania, okres niewykorzystania i potencjalną stawkę rynkową.
| Obszar | Jak mierzyć | Przykład |
|---|---|---|
| Pustostan | powierzchnia × możliwy czynsz | 300 m² × 50 zł × 12 = 180 tys. zł rocznie |
| Większa liczba pustostanów | ten sam model dla całego portfela | 50 podobnych lokali = 9 mln zł potencjalnego przychodu brutto |
| Czynsze komercyjne | stawka miejska vs rynkowa | +15 zł/m² na 10 tys. m² = 1,8 mln zł rocznie |
| Siedziby jednostek | powierzchnia / pracownik + czynsz | redukcja 1500 m² przy 70 zł/m² = ok. 1,26 mln zł rocznie |
Preferencyjne czynsze
Nie należy traktować wszystkich obniżonych czynszów jako problemu. Preferencyjna stawka dla organizacji społecznej, NGO czy instytucji kultury może być świadomym sposobem realizacji polityki miasta. Osobno trzeba jednak analizować działalność komercyjną i porównywać jej stawki z rynkiem.
Siedziby miejskich jednostek
Do porównania powinny trafić powierzchnia, liczba pracowników, czynsz, energia, sprzątanie, ochrona i rzeczywiste wykorzystanie budynku. Przykładowe 3 tys. m² przy 70 zł/m² miesięcznie to 2,52 mln zł samego czynszu rocznie.
Sprzedaż zbędnego majątku to osobna kategoria. Może dać jednorazowo np. 50–150 mln zł, ale nie należy przedstawiać tego jako powtarzalnej oszczędności. Sprzedawać powinno się przede wszystkim nieruchomości niewykorzystywane, bez znaczenia strategicznego i generujące koszty.
Promocja, dotacje i wydarzenia: 20–40 mln zł rocznie
Promocja jednostek samorządu terytorialnego w projekcie budżetu 2026 to 16,72 mln zł. Do tego dochodzą wydarzenia, festiwale i dotacje. Ten obszar sam nie rozwiąże problemu długu, ale stosunkowo łatwo wprowadzić tu porównywalne mierniki.
Sam koszt wydarzenia niewiele mówi. Trzeba zestawić go z liczbą uczestników, przychodami z biletów, sponsoringiem, udziałem partnerów zewnętrznych oraz, jeśli da się go wiarygodnie oszacować, efektem gospodarczym dla miasta.
Podobnie z promocją. Warto sprawdzić, czy podobne kampanie nie są kupowane osobno przez kilka jednostek, jak wyglądają koszty zakupu mediów i czy cele kampanii da się później zmierzyć.
| Co mierzyć | Przykład |
|---|---|
| Koszt miasta na uczestnika | 3 mln zł dotacji / 25 tys. uczestników = 120 zł na uczestnika |
| Udział finansowania zewnętrznego | bilety + sponsorzy + partnerzy wobec dotacji miasta |
| Dublowanie promocji | czy kilka jednostek osobno kupuje podobne kampanie i media |
Wysoki koszt na uczestnika nie musi automatycznie oznaczać, że wydarzenie jest zbędne. To wskaźnik do porównania z podobnymi projektami i do zadania pytania, czy taki sam efekt można osiągnąć przy mniejszej dotacji.
Nie każde cięcie oznacza rezygnację z usługi
Termomodernizacja, modernizacja oświetlenia, centralne zakupy energii, lepsze sterowanie ogrzewaniem, ograniczenie niewykorzystanej powierzchni i likwidacja kosztownych pustostanów mogą obniżać stałe koszty bez ograniczania podstawowych usług.
Część tych działań wymaga jednak wcześniejszych inwestycji, a więc dodatkowych wydatków. W dłuższej perspektywie mogą one przynieść trwałe oszczędności i pośrednio pomóc w ograniczaniu zadłużenia miasta. W tym obszarze efekt można stosunkowo precyzyjnie policzyć, zestawiając koszt inwestycji z przewidywanymi oszczędnościami, kosztami finansowania i okresem zwrotu.
| Przykład szkoły | Przed | Po |
|---|---|---|
| Roczny koszt ogrzewania i energii | 900 tys. zł | 650 tys. zł |
| Roczna oszczędność | 250 tys. zł | |
| 20 podobnych obiektów | ok. 5 mln zł rocznie | |
Przy konkretnym projekcie trzeba do tego dołożyć koszt modernizacji. Dopiero wtedy można policzyć, po ilu latach inwestycja się zwraca i czy ma sens przy obecnym koszcie finansowania miasta.
Nie ma sensu zatrzymywać każdej inwestycji
Przy projektach zaawansowanych koszt rezygnacji może być większy niż oszczędność. Trzeba uwzględnić podpisane umowy, kary, utratę dotacji, już poniesione nakłady i koszt późniejszej degradacji infrastruktury.
Najważniejsze jest rozdzielenie trzech sytuacji: projektów już realizowanych, infrastruktury formalnie możliwej do przesunięcia, ale której odłożenie może zwiększyć przyszły koszt, oraz nowych inwestycji, gdzie większa część wydatków jest jeszcze przed miastem.
1. Inwestycje już rozpoczęte
| Inwestycja | Plan / koszt | Zakończenie | Ocena |
|---|---|---|---|
| Tramwaj Meissnera–Mistrzejowice | 250 mln zł w 2026 | 31.08.2026 | ZA PÓŹNO NA CIĘCIE |
| Kładka Kazimierz–Ludwinów | 73 mln zł w 2026 | koniec IX 2026 | ZA PÓŹNO NA CIĘCIE |
| P&R Bronowice | 22,99 mln zł w 2026 | III 2028 | ZA PÓŹNO NA CIĘCIE |
| Centrum Muzyki | inwestycja wieloletnia | roboty do końca 2026 | ZA PÓŹNO NA CIĘCIE |
| ul. Kocmyrzowska | 17,55 mln zł | 2026 | ZA PÓŹNO NA CIĘCIE |
| Straszewskiego / Karmelicka | 30,66 mln zł | 2026/2027 | ZOSTAWIĆ |
2. Infrastruktura, której przesunięcie może podnieść koszty
Nie każda inwestycja, którą formalnie można przesunąć, daje prawdziwą oszczędność. Remont zużytej drogi lub torowiska, odwodnienie, kanalizacja, wodociąg, naprawa konstrukcji czy konieczna termomodernizacja mogą po odłożeniu wygenerować kolejne naprawy doraźne, awarie i droższą realizację za kilka lat.
Dlatego przy takich zadaniach trzeba policzyć nie tylko wydatek w bieżącym roku, lecz także koszt zaniechania.
Przykład: przebudowa al. Przyjaźni
To przykład inwestycji, której nie należy sprowadzać do prostego „nie wydamy 4 mln zł”. Roboty są połączone z pracami przy infrastrukturze podziemnej. Odłożenie może oznaczać później osobne roboty drogowe i wodociągowe, ponowne rozkopanie nawierzchni, kolejne odtworzenie drogi i dodatkową organizację ruchu.
Wniosek: takie zadania zwykle trzeba zostawić, jeżeli prace są logicznie połączone i przesunięcie podnosi łączny koszt.
3. Przyszłe inwestycje i projekty na wcześniejszym etapie
Tu jest większe pole do decyzji. W części projektów największe wydatki przypadają dopiero na kolejne lata, więc można jeszcze analizować zakres, etapowanie, tańsze warianty i późniejsze koszty utrzymania.
| Projekt | Nakłady | Horyzont / etap | Co policzyć | Ocena |
|---|---|---|---|---|
| Serwerownia ZDMK | 40,52 mln zł | 2026–2028 | własny DR vs wspólne / kolokacja / hybryda | AUDYT |
| Oświetlenie stadionów Wisły i Cracovii | 33,69 mln zł | przed pełną realizacją | zakres, udział klubów, okres zwrotu | AUDYT |
| Cyfrowy Bliźniak Zieleni | 7,36 mln zł + ok. 1,86 mln bieżących | projekt IT | mierzalne oszczędności i utrzymanie | KOSZT / EFEKT |
| Modernizacja torowisk | ok. 740 mln zł | do 2029 | analiza odcinkami, priorytety | ZOSTAWIĆ / ANALIZOWAĆ |
| Kraków Nowa Huta Przyszłości – układ drogowy | 108,59 mln zł | do 2032 | etapowanie i zakres | AUDYT / ETAPOWAĆ |
| Szkoła Dekerta / Portowa | 75,06 mln zł | do 2029 | prognoza uczniów i miejsca w okolicy | SPRAWDZIĆ POTRZEBĘ |
| Basen przy SP 92 | 44,01 mln zł | do 2031 | obłożenie, istniejące baseny, utrzymanie | AUDYT |
| Parking kubaturowy os. Kalinowe | 35,15 mln zł | do 2030 | koszt miejsca, przychody, alternatywa | MOCNY AUDYT |
| Dom Kultury + Klub Seniora Bronowice Wielkie | 33,61 mln zł | do 2030 | alternatywny budynek, użytkownicy, utrzymanie | AUDYT / PRZESUNIĘCIE |
| Dom pod Krzyżem | 25 mln zł | do 2031 | oddzielić konieczny remont od nowej funkcji | AUDYT ZAKRESU |
| Hala SP 100 | 20,25 mln zł | do 2030 | wykorzystanie istniejącej infrastruktury | AUDYT |
| Przedszkole nr 28 | 20,2 mln zł | do 2032 | stan techniczny i alternatywy | SPRAWDZIĆ |
| Basen przy SP 72 | 20,1 mln zł | do 2032 | obłożenie, istniejące baseny, utrzymanie | AUDYT / PRZESUNIĘCIE |
| Ośrodek Rehabilitacji Dzikich Zwierząt | 15,73 mln zł | do 2029 | zakres i tańszy wariant | AUDYT |
Szczegółowe analizy wybranych inwestycji
Serwerownia ZDMK: 40,52 mln zł
Sama potrzeba zapasowej infrastruktury jest uzasadniona. ZDMK potrzebuje kopii zapasowych, odrębnej lokalizacji disaster recovery, ochrony przed awarią zasilania, pożarem, zalaniem i cyberatakiem. Pytanie dotyczy nie tego, czy backup jest potrzebny, tylko czy właściwym rozwiązaniem jest własna infrastruktura ZDMK o wartości ponad 40 mln zł.
Publiczne dokumenty nie pokazują dokładnego podziału na serwery, macierze, sieć, UPS-y, agregaty, chłodzenie, zabezpieczenia, licencje, adaptację pomieszczeń, wdrożenie i późniejsze utrzymanie. Warto porównać własny DR ze wspólnym miejskim centrum, kolokacją, wariantem hybrydowym i częściowym wykorzystaniem chmury.
Nie należy przedstawiać tego jako „wyciąć 40,52 mln zł”. Jeżeli równoważny poziom bezpieczeństwa można osiągnąć np. za 25–30 mln zł, wtedy scenariuszowa różnica wyniosłaby 10–15 mln zł.
Oświetlenie dwóch stadionów: 33,69 mln zł
Wisła to ok. 22,06 mln zł, Cracovia ok. 11,62 mln zł. Do sprawdzenia są wymagania PZPN, UEFA i telewizji, stan obecnej infrastruktury, konieczny zakres modernizacji, udział klubów lub operatorów oraz przewidywany spadek zużycia energii.
Jeżeli projekt jest częściowo finansowany preferencyjną pożyczką, nadal trzeba pamiętać, że pożyczka nie jest dotacją. Kluczowy jest pełny koszt i okres zwrotu.
Parking Kalinowe: 35,15 mln zł
Największe wydatki są jeszcze przed miastem. Przy 250 miejscach koszt budowy jednego miejsca wyniósłby ok. 140,6 tys. zł, a przy 400 miejscach ok. 87,9 tys. zł. Przed decyzją trzeba policzyć przewidywane wpływy, roczny koszt utrzymania, możliwość pobierania opłat, tańszą alternatywę naziemną i współfinansowanie.
Dwa baseny przyszkolne: 64,11 mln zł
SP 92 to 44,01 mln zł, a SP 72 20,10 mln zł. Koszt budowy jest tylko pierwszą częścią rachunku. Każdy basen generuje później wydatki na energię, wodę, pracowników, serwis i utrzymanie.
Przed budową trzeba zestawić inwestycję z istniejącymi basenami w promieniu kilku kilometrów, ich obłożeniem, możliwością dowozu uczniów oraz potencjalnymi przychodami komercyjnymi.
Cyfrowy Bliźniak Zieleni: 7,36 mln zł + wydatki bieżące
Projekt obejmuje m.in. mobilne mapowanie 3D, zdjęcia 360°, chmury punktów, bazę zieleni i integrację danych. Kluczowe pytanie brzmi: jakie mierzalne koszty miasta zmniejszy system?
Należy zestawić liczbę wizji lokalnych, które zastąpi, liczbę użytkowników, obecny koszt inwentaryzacji oraz roczne koszty licencji i utrzymania.
Dom Kultury i Klub Seniora w Bronowicach Wielkich: 33,61 mln zł
Do sprawdzenia są dostępność innych obiektów kultury, możliwość adaptacji istniejącego budynku, liczba przyszłych użytkowników, koszt na użytkownika, roczny koszt utrzymania i wykorzystanie powierzchni.
Dom pod Krzyżem: 25 mln zł
W tym projekcie warto rozdzielić dwa koszty: konieczne zabezpieczenie i remont zabytku oraz stworzenie nowej funkcji i instytucji. Pierwsza część może być potrzebna niezależnie od sytuacji finansowej, druga może podlegać etapowaniu.
Co sprawdzić przed wydaniem kolejnych pieniędzy?
| 1. | Ile projekt kosztuje w całości? |
| 2. | Ile rzeczywiście zapłaci Kraków? |
| 3. | Ile będzie kosztowało roczne utrzymanie po uruchomieniu? |
| 4. | Czy istnieje tańsza alternatywa? |
Pokaż pełną checklistę
- Ile projekt kosztuje w całości?
- Ile rzeczywiście zapłaci Kraków?
- Ile projekt będzie kosztował co roku po uruchomieniu?
- Czy istnieje tańsza alternatywa?
- Czy można wykorzystać istniejącą infrastrukturę?
- Jaki jest koszt na użytkownika, miejsce, metr kwadratowy lub kilometr?
- Co się stanie, jeżeli inwestycję przesuniemy?
- Czy przesunięcie może wygenerować większe koszty później?
- Czy część kosztów może pokryć operator, klub, państwo, UE lub partner zewnętrzny?
- Na jakim etapie jest inwestycja i ile już wydano?
CIĄĆ / PRZESUNĄĆ / ETAPOWAĆ / AUDYT / ZOSTAWIĆ / ZA PÓŹNO NA CIĘCIE.
Poza cięciem wydatków, należy zwiększać dochody
WPF zakłada dalszy wzrost wpływów miasta, w tym bardzo szybki wzrost dochodów z PIT w najbliższych latach. Żeby taka ścieżka była trwała, Kraków potrzebuje nie tylko oszczędności, ale również większej aktywności gospodarczej, wyższych dochodów mieszkańców, nowych firm i inwestycji. To prowadzi do pozornego paradoksu: żeby ograniczać dług, czasem trzeba inwestować.
Polityka rozwoju gospodarczego nie musi zaczynać się od nowych dotacji, miejskich programów i kolejnych instytucji. Czasem najtańszą i najbardziej skuteczną decyzją jest prostsza procedura, szybsza zgoda, przewidywalny plan miejscowy albo rezygnacja z ograniczenia, które utrudnia ludziom prowadzenie działalności.
Są jednak inwestycje, których nie da się zastąpić samym „nie przeszkadzać”
Jeżeli Kraków chce przez kolejne dekady zwiększać dochody, część infrastruktury i przewag gospodarczych trzeba świadomie zbudować. Chodzi przede wszystkim o projekty, których pojedynczy przedsiębiorca nie jest w stanie stworzyć sam, a które mogą podnieść produktywność całego miasta.
Metro należy traktować nie tylko jako projekt transportowy. Może skrócić dojazdy, poszerzyć rynek pracy, otworzyć nowe tereny pod mieszkania i działalność gospodarczą oraz zwiększać wartość gruntów wokół stacji. Jeżeli będzie połączone z rozsądnym planowaniem nowych dzielnic, może pomagać zatrzymywać mieszkańców w granicach Krakowa i zwiększać bazę przyszłych dochodów miasta.
Kraków ma uczelnie, specjalistów, firmy technologiczne i zaplecze badawcze, więc może próbować zbudować pozycję jednego z głównych centrów AI w tej części Polski i Europy. Nie oznacza to budowy jednej „miejskiej firmy AI”. Chodzi o stworzenie ekosystemu: zespołów R&D, startupów i scale-upów, współpracy uczelni z biznesem, dostępu do infrastruktury obliczeniowej i energii, pilotaży miejskich oraz warunków, które przyciągają firmy rozwijające własne produkty i własność intelektualną właśnie w Krakowie.
To nadal wymaga rachunku ekonomicznego. Inwestycja prorozwojowa nie jest dobra tylko dlatego, że ma etykietę „metro”, „AI” czy „innowacje”. Trzeba sprawdzać koszt, alternatywy, koszty późniejszego utrzymania oraz to, jak konkretnie ma przełożyć się na produktywność, nowe firmy, wyższe wynagrodzenia i przyszłe dochody miasta.
Rozwój gospodarczy to nie tylko duże firmy, AI i nowe biurowce
Przedsiębiorczość powstaje również na znacznie mniejszą skalę: w gastronomii, usługach, handlu, sztuce, rzemiośle, turystyce, kulturze czy sporcie. Miasto nie musi każdej takiej aktywności finansować. W wielu przypadkach wystarczy stworzyć warunki, w których mieszkańcy mogą sami próbować, sprzedawać, organizować wydarzenia i rozwijać działalność.
Dobrym przykładem może być sprzedaż sztuki. Miasto nie musi kupować obrazów ani prowadzić galerii, żeby pomagać artystom. Może dopuścić targi i czasową sprzedaż w wybranych miejscach, ułatwić prywatnym organizatorom korzystanie z przestrzeni, uprościć zgody na ekspozycje i wydarzenia. Jeżeli dzięki temu więcej artystów sprzedaje prace, rośnie także popyt na galerie, druk, oprawę, transport, gastronomię i inne usługi. Mała decyzja administracyjna może uruchomić prywatną aktywność bez dużego wydatku z budżetu.
| Poziom działania | Rola miasta | Przykłady |
|---|---|---|
| 1. Nie przeszkadzać | usuwać zbędne bariery i skracać czas | prostsze zgody, mniej zbędnych zakazów, jasne zasady handlu i wydarzeń, przewidywalne procedury |
| 2. Ułatwiać | zapewniać warunki, których pojedyncza firma sama nie stworzy | plany miejscowe, cyfrowa administracja, dostęp do terenów, szybka obsługa inwestora, pilotaże miejskie |
| 3. Inwestować | budować infrastrukturę o znaczeniu dla całego miasta | metro, transport, drogi, sieci, energia, infrastruktura pod nowe dzielnice i tereny gospodarcze |
Najtańsza polityka gospodarcza często polega na skróceniu czasu
Dla przedsiębiorcy czas ma konkretną wartość. Miesiące oczekiwania na zgodę, zmianę organizacji ruchu, warunki zabudowy, uzgodnienie ogródka, wydarzenia czy przyłącza mogą zdecydować o tym, czy projekt powstanie w Krakowie, czy gdzie indziej. Dlatego miasto powinno mierzyć nie tylko liczbę wydanych decyzji, ale również czas potrzebny do przejścia typowych procedur.
Nie oznacza to znoszenia wymogów bezpieczeństwa, ochrony zabytków czy ładu przestrzennego. Chodzi o to, aby wymagania były jasne, możliwe do przewidzenia i załatwiane bez niepotrzebnych etapów.
Przedsiębiorczość jest szeroka. Różne branże potrzebują różnych warunków.
| Obszar | Co może blokować rozwój | Co miasto może zrobić |
|---|---|---|
| Gastronomia | procedury, ogródki, ograniczenia sezonowe | jasne i szybkie zasady, przewidywalne strefy działalności |
| Sztuka i rzemiosło | brak miejsc sprzedaży i ekspozycji | zgody na targi, ekspozycje i handel czasowy, dostęp do przestrzeni |
| Handel i usługi | koszt lokalu, niejasne zasady, długi start | lepsze wykorzystanie lokali miejskich, prostsze procedury |
| Turystyka i kultura | trudność organizacji wydarzeń | czytelne zasady, sprawna obsługa imprez i działalności sezonowej |
| Przemysł | brak terenów, mocy energetycznej, infrastruktury | gotowe tereny, media, drogi, szybkie uzgodnienia |
| Startupy i scale-upy | brak pierwszego klienta, przestrzeni i kontaktów | pilotaże, zamówienia, dostęp do uczelni i infrastruktury |
| AI / R&D / biotech | kadry, energia, laboratoria, infrastruktura | współpraca z uczelniami, tereny, moc, laboratoria, szybka obsługa inwestora |
Nie każda firma i nie każde miejsce pracy dają Krakowowi taki sam efekt
Dla finansów miasta znaczenie ma nie tylko liczba etatów. Liczą się wynagrodzenia mieszkańców, to gdzie faktycznie mieszkają pracownicy, gdzie firma ma siedzibę, gdzie powstaje własność intelektualna oraz czy przedsiębiorstwo inwestuje w nieruchomości i korzysta z lokalnych podwykonawców.
Dlatego 400 wysoko opłacanych miejsc pracy w centrum R&D może być dla miasta bardziej wartościowe niż 1000 nisko płatnych stanowisk w prostym centrum usług. Z kolei rozwijająca się krakowska firma z własnym produktem i centralą w mieście może z czasem dać większy efekt niż zagraniczny oddział, który wykonuje tu tylko część procesów.
| Co rośnie | Jak może przełożyć się na budżet |
|---|---|
| Dochody mieszkańców | większa baza PIT |
| Liczba mieszkańców | większa baza dochodowa miasta |
| Siedziby i zyski firm | większa baza CIT |
| Nowe budynki i inwestycje | podatek od nieruchomości |
| Wartość miejskich gruntów | większy potencjał najmu, dzierżawy i wykorzystania majątku |
| Produktywność | wyższe płace, większe zyski firm i większy lokalny popyt |
Paradoks długu: żeby mniej się zadłużać, czasem trzeba wcześniej zainwestować
Cięcia mogą poprawić wynik budżetu szybko, ale mają ograniczony zakres. Jeżeli Kraków chce utrzymać wzrost dochodów zakładany w WPF, musi jednocześnie zwiększać produktywność miasta. To oznacza inwestycje, ale tylko takie, które rozwiązują realne ograniczenia rozwoju.
Nie chodzi o wybór „oszczędzać albo inwestować”. Chodzi o ograniczanie wydatków, które nie tworzą trwałej wartości, i ochronę inwestycji, które mogą przez wiele lat zwiększać bazę dochodową miasta.
Metro jest przykładem inwestycji, której rynek sam nie zbuduje
Prywatna firma może otworzyć restaurację, galerię, fabrykę albo centrum R&D. Nie zbuduje jednak systemu metra dla całego Krakowa. Właśnie w takich przypadkach inwestycja publiczna może być uzasadniona, jeżeli poprawia funkcjonowanie całego rynku pracy i otwiera nowe możliwości rozwoju.
Metro warto więc oceniać nie tylko jako koszt transportu. Może zwiększać dostępność terenów, skracać dojazdy, łączyć pracowników z większą liczbą miejsc pracy, podnosić atrakcyjność nowych dzielnic i umożliwiać bardziej intensywną zabudowę wokół stacji. To z kolei może zwiększać liczbę mieszkańców, inwestycje prywatne i bazę podatku od nieruchomości.
Warunek jest jeden: transport musi być połączony z planowaniem przestrzennym. Sama stacja pośrodku obszaru, na którym nic nowego nie może powstać, wykorzystuje tylko część potencjalnego efektu gospodarczego.
Mieszkania są częścią polityki gospodarczej
Jeżeli Kraków przyciąga dobrze płatne miejsca pracy, ale pracownicy z powodu cen i podaży mieszkań przenoszą się do Wieliczki, Zielonek, Skawiny czy Zabierzowa, część efektu gospodarczego pozostaje w metropolii, ale nie trafia bezpośrednio do budżetu Krakowa.
Dlatego nowe dzielnice, transport i mieszkania należy analizować również jako element utrzymywania bazy PIT w granicach miasta.
AI jest ważne, ale jest tylko jednym z kierunków
Kraków ma mocne uczelnie i dużą bazę specjalistów, dlatego AI, software, cyberbezpieczeństwo, biotech czy R&D mogą tworzyć wysoko płatne miejsca pracy i firmy eksportowe. Nie powinno to jednak oznaczać budowania całej strategii rozwoju wokół jednej modnej branży.
Lepszą zasadą jest tworzenie warunków, w których mogą rosnąć zarówno firmy technologiczne, jak i przemysł, usługi, kultura, sztuka czy rzemiosło.
Jak miasto może pomagać firmom bez rozdawania pieniędzy?
| Narzędzie | Praktyczny efekt |
|---|---|
| Szybsze procedury | mniejszy koszt czasu i mniejsze ryzyko inwestycji |
| Gotowe tereny inwestycyjne | firma wcześniej wie, co może wybudować i kiedy |
| Jedno okienko | mniej odbijania inwestora między jednostkami |
| Pilotaże miejskie | młoda firma zdobywa pierwszego dużego klienta i referencję |
| Dane i otwarte API | prywatne firmy mogą budować usługi na danych miejskich |
| Przestrzeń dla handlu i wydarzeń | więcej oddolnej aktywności bez dużych dotacji |
| Współpraca z uczelniami | łatwiejsze przejście od badań do firmy i produktu |
Miasto jako pierwszy klient
Kraków sam kupuje oprogramowanie, systemy transportowe, rozwiązania energetyczne, monitoring, technologie dla szkół, wodociągów czy gospodarki odpadami. W granicach prawa zamówień publicznych można szerzej wykorzystywać pilotaże nowych rozwiązań.
Dla młodej firmy możliwość powiedzenia „nasz produkt działa już w Krakowie” może być więcej warta niż niewielka dotacja. Miasto nie finansuje wtedy firmy za sam fakt istnienia, tylko kupuje rozwiązanie, którego rzeczywiście potrzebuje.
KPT może być narzędziem wykonawczym, ale interes Krakowa trzeba mierzyć osobno
Krakowski Park Technologiczny ma doświadczenie w obsłudze inwestorów, Polskiej Strefie Inwestycji, startupach, akceleracji i współpracy z przemysłem. Nie ma więc potrzeby budowania każdej nowej instytucji od zera.
Trzeba jednak pamiętać, że KPT działa regionalnie. Fabryka ulokowana w Niepołomicach może być ogromnym sukcesem Małopolski, ale podatek od nieruchomości trafia wtedy do innej gminy. Dlatego sukces regionalny i bezpośredni interes fiskalny Krakowa powinny być mierzone osobno.
Bezpośrednie źródła dodatkowych dochodów nadal są ważne
Rozwój gospodarczy działa głównie w długim terminie. Równolegle miasto może poprawiać bieżące dochody poprzez lepsze wykorzystanie majątku, egzekucję należności i właściwe ustawienie opłat.
| Źródło | Orientacyjny potencjał | Co sprawdzić / zrobić |
|---|---|---|
| PIT | 30–80 mln zł rocznie | więcej faktycznych mieszkańców, wyższe dochody, lepiej płatne miejsca pracy |
| Najem i dzierżawy | 20–50 mln zł rocznie | pustostany, czynsze komercyjne, dzierżawy, konsolidacja siedzib |
| Parkowanie | 10–30 mln zł rocznie | kontrola, nadużycia abonamentowe, strefa tam, gdzie jest realny problem, różnicowanie stawek |
| Należności | 10–30 mln zł rocznie | niezapłacone czynsze, opłaty, kary, dzierżawy, status egzekucji |
Jak mierzyć, czy polityka rozwoju działa?
Nie liczbą konferencji, podpisanych memorandum czy firm zapisanych do programu. Lepsze są mierniki pokazujące, czy rzeczywiście rośnie produktywność i baza dochodowa miasta.
| Wskaźnik | Co pokazuje |
|---|---|
| PIT na mieszkańca | czy rosną dochody mieszkańców i wpływy miasta |
| Średnie wynagrodzenie | produktywność lokalnej gospodarki |
| Liczba mieszkańców w granicach Krakowa | czy miasto zatrzymuje bazę podatkową |
| Centrale i siedziby firm | ile decyzji, zysków i własności intelektualnej pozostaje w Krakowie |
| Scale-upy | czy lokalne firmy potrafią rosnąć do większej skali |
| Nakłady B+R, patenty i spin-offy | zdolność zamiany wiedzy w produkty i firmy |
| Eksport | konkurencyjność przedsiębiorstw poza lokalnym rynkiem |
| Podatek od nieruchomości | skalę nowych inwestycji rzeczowych |
| Czas typowych procedur | czy administracja realnie ułatwia przedsiębiorczość |
Dopiero drugie pytanie brzmi: gdzie miasto rzeczywiście musi wydać pieniądze. Czasem odpowiedzią będzie zgoda na targ sztuki albo prostsza procedura. Innym razem potrzebna będzie inwestycja za miliardy, jak metro. Najważniejsze jest rozróżnienie wydatku od inwestycji, która usuwa realną barierę rozwoju i może zwiększać dochody Krakowa przez kolejne dekady.
Kultura jest ważna. Ale czy na pewno potrzebujemy jednocześnie budować 3 osobne centra za ponad miliard?
Pierwotna koncepcja zakładała budowę jednego centrum za 265 mln zł. Obecnie w planach są trzy osobne centra muzyczne o łącznej wartości około 1 239 mln zł.
Nie wszystkie te pieniądze mają pochodzić bezpośrednio z budżetu Krakowa. Część kosztów ma pokryć województwo, państwo lub inne instytucje publiczne. Trzeba jednak pamiętać, że pula środków centralnych, o które może zabiegać Kraków, jest ograniczona. Miasto równocześnie stara się o bardzo duże wsparcie państwa dla budowy metra, dlatego warto patrzeć nie tylko na to, kto formalnie finansuje poszczególne centra, ale również na to, o jakie inne inwestycje Kraków konkuruje o publiczne pieniądze.
Koszty koncepcji muzycznych
Oczywiście, każdy, nawet najmniej potrzebny wydatek, można uzasadnić.
„Wydatki rosną tak, aby dorównać dochodom.”
Expenditure rises to meet income.
Northcote Parkinson zwracał uwagę, że gdy organizacja, także administracja publiczna, dostaje więcej pieniędzy, często nie odkłada nadwyżki ani nie zmniejsza obciążeń. Zamiast tego znajduje kolejne rzeczy, na które można te pieniądze wydać.
To nie oznacza, że każdy nowy wydatek jest zbędny. Problem zaczyna się wtedy, gdy samo istnienie pieniędzy staje się argumentem za ich wydaniem.
Trzeba też zapytać: „czy da się osiągnąć ten sam efekt taniej i efektywniej?”
W praktyce niemal każde zadanie publiczne można obronić jakimś celem społecznym, gospodarczym albo wizerunkowym. Dlatego ocena wydatku powinna obejmować nie tylko jego sens, ale również skalę, koszt, alternatywy i efekty.
Nie chodzi o to, żeby robić mniej za wszelką cenę. Chodzi o to, żeby za te same pieniądze robić więcej albo ten sam efekt osiągać taniej.
Nie należy patrzeć tylko na tabelkę i ciąć mechanicznie
Dobrym przykładem są bilety komunikacji miejskiej. Obecnie wpływy z biletów pokrywają około 37% kosztów komunikacji, podczas gdy przed pandemią, w 2019 r., było to około 53%.
Na pierwszy rzut oka można więc uznać, że miasto dopłaca do komunikacji za dużo. Taka interpretacja byłaby jednak zbyt prosta. Trzeba uwzględnić, co dokładnie składa się na koszt całego systemu i jakie skutki miałoby ograniczenie finansowania.
Nie oznacza to też, że rozwiązaniem powinno być po prostu podnoszenie cen biletów. Gdyby pasażerowie mieli pokrywać prawie cały koszt komunikacji, zwykły bilet normalny musiałby kosztować mniej więcej 12–15 zł. To bardzo dużo, zwłaszcza że już dziś bilety w Krakowie są droższe niż w Warszawie.
Rozwiń analizę
Co właściwie składa się na koszt komunikacji?
W budżecie łatwo zobaczyć jedną dużą kwotę i potraktować ją jako koszt autobusów i tramwajów. W praktyce system obejmuje także wynagrodzenia, energię, utrzymanie taboru, zaplecze techniczne, organizację przewozów i infrastrukturę.
Więcej ulg oznacza mniejsze wpływy
Część spadku udziału wpływów z biletów wynika również z większej liczby przejazdów ulgowych i bezpłatnych. W wielu przypadkach są one uzasadnione, ale z punktu widzenia budżetu oznaczają większą dopłatę miasta.
Mechanizm może się zapętlać
Gdzie więc szukać oszczędności?
W dopasowaniu częstotliwości i przebiegu linii do realnego popytu, wykorzystaniu taboru, organizacji przewozów, systemie ulg oraz dodatkowych wpływach z reklam, najmu powierzchni i innych źródeł.
Jak ogólnie działa budżet miasta
Budżet Krakowa to roczny plan przepływu pieniędzy: miasto szacuje, ile realnie wpłynie do kasy, a potem dzieli te środki między codzienne usługi, utrzymanie infrastruktury i inwestycje. Dług jest osobnym tematem, ale żeby go rozumieć, najpierw trzeba zobaczyć sam mechanizm budżetu.
Co w Krakowie finansuje państwo, a nie miasto
Nie wszystko, co publiczne i działa w Krakowie, jest opłacane z budżetu Krakowa. Część instytucji jest państwowa i jej podstawowe utrzymanie nie obciąża miejskich 11,47 mld zł wydatków.
| Instytucja / zadanie | Kto płaci | Co to oznacza dla budżetu Krakowa |
|---|---|---|
| Sądy | Budżet państwa | Sędziowie, pracownicy sądów i podstawowe funkcjonowanie sądów powszechnych nie są finansowane z budżetu miasta. |
| Prokuratura | Budżet państwa | Prokuratury działające w Krakowie są częścią państwowego systemu i nie są utrzymywane przez miasto. |
| Wojsko i obrona narodowa | Budżet państwa | Jednostki wojskowe, żołnierze i wydatki obronne nie są finansowane przez Kraków. |
| Straż Graniczna | Budżet państwa | To służba państwowa. Miasto nie ma obowiązku finansować jej bieżącego działania. |
| Służba Więzienna | Budżet państwa | Zakłady karne i areszty są częścią systemu państwowego, a nie miejskiego. |
| Administracja skarbowa | Budżet państwa | Urzędy skarbowe i Krajowa Administracja Skarbowa nie są utrzymywane z budżetu Krakowa. |
| Policja | Budżet państwa | Podstawowe finansowanie Policji, w tym pensje, komendy i bieżące funkcjonowanie, pochodzi z budżetu państwa. Kraków może jednak dobrowolnie dofinansować np. dodatkowe patrole, sprzęt lub konkretne inwestycje. |
W praktyce: sąd, komenda Policji czy jednostka wojskowa mogą stać w Krakowie, ale nie oznacza to, że ich utrzymanie znajduje się w budżecie miasta. W kolejnej części można osobno pokazać zadania mieszane, takie jak szkoły, szpitale, pomoc społeczna czy część inwestycji drogowych.
Pieniądze wpływają
Największą część stanowią udziały w PIT i CIT, podatki lokalne, opłaty, dochody z usług miejskich, dotacje, subwencje oraz środki zewnętrzne na projekty.
Miasto je dzieli
Najpierw trzeba sfinansować zadania obowiązkowe: szkoły, transport, pomoc społeczną, utrzymanie dróg, odpady, administrację i usługi komunalne.
Reszta idzie w rozwój
Po wydatkach bieżących zostają inwestycje: tramwaje, drogi, szkoły, parki, obiekty publiczne i wkład własny do projektów współfinansowanych z zewnątrz.
Uproszczone tłumaczenie budżetu miasta
Budżet miasta w najprostszym ujęciu
Budżet miasta to roczny plan: ile pieniędzy samorząd spodziewa się dostać i na co zamierza je wydać. Nie jest to domowy portfel, bo część pieniędzy ma z góry określone przeznaczenie, a część zadań trzeba wykonać niezależnie od tego, czy miasto ma komfort finansowy.
Skąd miasto ma pieniądze
Miasto ma wpływy z udziału w podatkach dochodowych, lokalnych podatków i opłat, usług komunalnych, majątku, dotacji, subwencji oraz środków zewnętrznych. Częścią tych pieniędzy miasto może dysponować dość swobodnie, ale środki celowe trzeba wydać na konkretny program albo inwestycję.
Na co idzie budżet
Najpierw finansuje się podstawowe działanie miasta: szkoły, transport, drogi, pomoc społeczną, odpady, administrację, zieleń i usługi komunalne. Dopiero potem zostaje przestrzeń na inwestycje, wkłady własne do projektów i nowe przedsięwzięcia.
Co oznacza deficyt
Deficyt pojawia się wtedy, gdy planowane wydatki są większe niż planowane dochody. Nie musi od razu oznaczać katastrofy, ale oznacza potrzebę finansowania różnicy: kredytem, obligacjami, wolnymi środkami albo sprzedażą majątku.
Dochody: skąd wpływają pieniądze
| Grupa dochodów | Kwota / punkt odniesienia | Co to oznacza w praktyce |
|---|---|---|
| PIT i CIT dzielone z państwem | ok. 6,13 mld zł | Największy filar budżetu. Państwo pobiera podatek dochodowy, a część wpływów trafia do Krakowa, bo źródłem są mieszkańcy i firmy działające w mieście. |
| Pozostałe dochody bieżące | ok. 3,79 mld zł | Podatki lokalne, opłaty, bilety i usługi miejskie, czynsze, subwencje, dotacje bieżące oraz inne wpływy na normalne działanie miasta. |
| Dochody majątkowe | 0,35 mld zł | Wpływy związane z majątkiem i inwestycjami, np. sprzedaż składników majątku albo dotacje inwestycyjne. |
| Dochody ogółem | 10,27 mld zł | Suma planowanych wpływów do budżetu miasta w 2026 r. |
Wydatki: na co idą pieniądze
| Grupa wydatków | Kwota w 2026 r. | Co obejmuje |
|---|---|---|
| Wydatki bieżące | 9,77 mld zł | Codzienne koszty: szkoły, pensje, komunikacja, utrzymanie ulic, usługi społeczne, energia i administracja. |
| Wydatki majątkowe | 1,70 mld zł | Inwestycje i większe zakupy, czyli ta część budżetu, która zmienia miasto fizycznie. |
| Wydatki ogółem | 11,47 mld zł | Suma planowanych kosztów miasta w 2026 r. |
Skąd biorą się dochody
Dochody miasta nie są jednym workiem pieniędzy. Najprościej podzielić je na trzy grupy: udział w podatkach dochodowych, dochody własne oraz środki celowe z zewnątrz.
PIT i CIT
To największy filar miejskich finansów. Państwo pobiera podatek dochodowy od mieszkańców i firm, a część tej kwoty wraca do samorządu. Formalnie pieniądze przechodzą przez system centralny, ale ich źródłem jest lokalna aktywność gospodarcza.
Dochody własne
Tu mieszczą się podatki i opłaty lokalne, wpływy z biletów i usług, czynsze, użytkowanie majątku, sprzedaż części mienia oraz inne wpływy, na które miasto ma większy wpływ niż przy dotacjach. Nie znaczy to jednak, że da się je dowolnie podnosić bez kosztów społecznych.
Dotacje, subwencje i środki projektowe
To pieniądze przekazywane na zadania publiczne, edukację, programy społeczne albo konkretne inwestycje. Często mają etykietę: można je wydać tylko na wskazany cel, więc poprawiają finansowanie danego zadania, ale nie zawsze rozwiązują ogólny problem budżetu.
Na co miasto wydaje
Największa część wydatków nie jest dowolną listą życzeń, tylko kosztem prowadzenia miasta. Budżet utrzymuje szkoły, transport, pomoc społeczną, drogi, odpady, zieleń, kulturę, administrację i wiele usług, które muszą działać co roku.
Wydatki bieżące
To codzienne funkcjonowanie miasta: pensje, energia, utrzymanie ulic, szkoły, transport publiczny, pomoc społeczna, odpady i administracja. Są najbardziej wrażliwe, bo jeśli rosną szybciej niż stałe dochody, miasto traci możliwość finansowania inwestycji bez długu.
Wydatki majątkowe
To inwestycje i większe zakupy: tramwaje, drogi, szkoły, parki, obiekty publiczne, przebudowy oraz wkład własny do projektów współfinansowanych z zewnątrz. One zmieniają miasto fizycznie, ale później często tworzą kolejne koszty utrzymania.
Dlaczego pieniędzy nie da się dowolnie przesuwać
Część środków jest przypisana do konkretnych zadań, część wynika z ustawowych obowiązków, a część jest związana z umowami. Dlatego proste hasło „przesuńmy pieniądze z jednego miejsca w drugie” często okazuje się trudniejsze prawnie i organizacyjnie.
Rola inwestycji prywatnych
Prywatny inwestor nie finansuje zwykle budżetu miasta wprost. Buduje mieszkania, biura, hotele, sklepy albo zakłady usługowe ze swoich pieniędzy. Dla miasta oznacza to późniejsze wpływy z podatku od nieruchomości, opłat, aktywności gospodarczej i pośrednio z PIT/CIT.
Ale inwestycje prywatne tworzą też koszty: nowe osiedle potrzebuje dróg, szkół, przedszkoli, zieleni, komunikacji i infrastruktury technicznej. Dlatego sam fakt, że miasto się rozwija, nie oznacza automatycznie nadwyżki w budżecie.
Spółki miejskie
Spółki miejskie są obok budżetu, ale nie poza logiką finansów miasta. Kraków ma udziały m.in. w grupie komunalnej obejmującej transport, ciepło, wodę, odpady, arenę czy projekty infrastrukturalne. Część tych podmiotów działa rynkowo, wystawia faktury, ma własne przychody i inwestycje.
To nie znaczy, że są „darmowe” dla miasta. Jeśli spółka realizuje usługę publiczną, może potrzebować dopłat, rekompensat, gwarancji albo zamówień od miasta. Jeśli inwestuje, jej zobowiązania i ryzyka mogą wrócić politycznie lub finansowo do właściciela, czyli do gminy.
Kierunki rozwoju miasta
Rozwój Krakowa można myśleć także geograficznie: wskazać kilka obszarów, w których miasto ma największy potencjał do otwierania nowych terenów pod mieszkania, miejsca pracy i inwestycje. Najważniejsze są trzy duże kierunki.
Zachód: Balice – Bronowice – lotnisko
To naturalny kierunek dla biznesu, biur, R&D i działalności korzystającej z bliskości lotniska. Rolą miasta jest przede wszystkim poprawa połączeń transportowych, przygotowanie terenów, dróg i infrastruktury technicznej oraz takie planowanie przestrzenne, żeby rozwój nie kończył się na pojedynczych inwestycjach odciętych od reszty miasta.
Wschód: Nowa Huta – Branice – Nowa Huta Przyszłości
Największa rezerwa dużych terenów pod przemysł, produkcję, logistykę, technologie i inwestycje wymagające większej powierzchni. Kluczowe są uzbrojenie terenów, układ drogowy, transport publiczny, dostęp do energii i stopniowe otwieranie kolejnych obszarów pod działalność gospodarczą.
Południowy wschód: Płaszów – Rybitwy
Duże tereny poprzemysłowe i magazynowe mogą z czasem stać się nową częścią miasta. Warunkiem jest jednak infrastruktura: transport, drogi, szkoły, sieci i usługi. Dopiero na tej podstawie można łączyć mieszkania, usługi, biura i działalność gospodarczą zamiast tworzyć kolejne obszary bez odpowiedniej obsługi.
Inne kierunki to m.in. dalszy rozwój Zabłocia i obszarów bliżej centrum, wykorzystanie potencjału uczelni, rozwój turystyki, kultury, handlu i usług oraz wspieranie nowych specjalizacji gospodarczych. Przykładem może być hub AI, czyli próba budowania Krakowa jako ważnego centrum rozwoju sztucznej inteligencji, oparta na uczelniach, firmach technologicznych, zespołach R&D i dostępie do infrastruktury obliczeniowej.
To nie są jednak zadania tego samego rodzaju. Rozbudowa dróg, transportu, sieci, uzbrojenie terenów i planowanie przestrzenne to typowe zadania miasta i bez nich wiele prywatnych inwestycji po prostu nie powstanie. Hub AI, klaster technologiczny czy program wspierający konkretną branżę to dodatkowa polityka rozwojowa: miasto może ją wspierać, ale nie musi samo tworzyć ani prowadzić takich przedsięwzięć.
Dokładna analiza budżetu Krakowa 2026
Tu liczby z budżetu 2026 są zebrane osobno: najpierw ogólny bilans, potem struktura dochodów i wydatków, a na końcu tabela pokazująca największe obszary kosztów.
Najważniejsze liczby
Planowany wpływ do budżetu miasta: podatki, opłaty, usługi, dotacje, subwencje, majątek i środki zewnętrzne.
Plan wszystkich kosztów miasta, czyli bieżące funkcjonowanie oraz inwestycje.
Różnica między wydatkami i dochodami, która musi zostać sfinansowana długiem, wolnymi środkami albo innymi źródłami.
Struktura dochodów
Dochody można tu najprościej podzielić na PIT/CIT, pozostałe dochody bieżące i dochody majątkowe.
Struktura dochodów
Łącznie: 10,27 mld zł
Struktura wydatków
Po stronie wydatków widać, że największe części budżetu zajmują usługi publiczne: oświata, transport i zadania komunalne. Inwestycje są ważne, ale nie wyjaśniają całej skali kosztów.
Struktura wydatków
Łącznie: 11,47 mld zł
Tabela wydatków według głównych obszarów
| Obszar | Kwota w 2026 r. | Udział w wydatkach | Co to oznacza |
|---|---|---|---|
| Oświata | 3,66 mld zł | ok. 31,9% | Największy blok kosztów: szkoły, przedszkola, płace, utrzymanie placówek i zadania edukacyjne. |
| Transport | 2,21 mld zł | ok. 19,3% | Komunikacja publiczna, drogi, utrzymanie układu transportowego oraz część inwestycji transportowych. |
| Gospodarka komunalna i środowisko | 1,24 mld zł | ok. 10,8% | Odpady, zieleń, utrzymanie miasta, zadania środowiskowe i usługi komunalne. |
| Administracja | 0,83 mld zł | ok. 7,2% | Urząd, obsługa mieszkańców, zarządzanie miastem i koszty organizacyjne. |
| Kultura | 0,54 mld zł | ok. 4,7% | Instytucje kultury, wydarzenia, programy miejskie i część infrastruktury kulturalnej. |
| Obsługa długu | 0,42 mld zł | ok. 3,7% | Odsetki i koszty finansowania wcześniejszego zadłużenia. To pieniądze, które nie kupują nowych usług. |
| Inne zadania | 2,57 mld zł | ok. 22,4% | Pozostałe dziedziny miasta, w tym zadania społeczne, mieszkaniowe, bezpieczeństwo, zdrowie i rezerwy. |
Rozbicie wydatków: co siedzi w tych obszarach
Poniżej tabela nie jest zmieniana, tylko rozwijana opisowo. Chodzi o to, żeby było widać, że np. „oświata” nie oznacza jednej pozycji, lecz cały zestaw obowiązków, placówek, płac, dotacji i utrzymania.
Oświata: szkoły, przedszkola, uczniowie i budynki
Razem dział 801: 3 660,62 mln zł. Oświata to nie jedna pozycja, tylko cały system placówek, płac, dotacji, dowozu, stołówek, świetlic, pomocy specjalnej i inwestycji w budynki.
- Placówki edukacyjne: przedszkola, szkoły podstawowe, licea, technika, szkoły branżowe, policealne, artystyczne i specjalne.
- Ludzie i codzienne działanie: wynagrodzenia, składki, energia, utrzymanie budynków, wyposażenie, remonty i organizacja roku szkolnego.
- Wsparcie uczniów: świetlice, stołówki, dowożenie, podręczniki, specjalna organizacja nauki i praca z uczniami wymagającymi dodatkowego wsparcia.
- Dotacje: finansowanie zadań realizowanych także przez placówki niepubliczne albo inne podmioty edukacyjne.
Tabela: szczegółowe rozbicie wydatków oświaty
| Podrozdział oświaty | Kwota | Udział w 801 |
|---|---|---|
| Szkoły podstawowe | 1 125,40 mln zł | 30,7% |
| Przedszkola | 742,98 mln zł | 20,3% |
| Licea ogólnokształcące | 406,18 mln zł | 11,1% |
| Technika | 282,85 mln zł | 7,7% |
| Pozostała działalność | 181,98 mln zł | 5,0% |
| Szkoły podstawowe specjalne | 150,22 mln zł | 4,1% |
| Specjalna organizacja nauki – szkoły podstawowe | 119,17 mln zł | 3,3% |
| Stołówki szkolne i przedszkolne | 118,61 mln zł | 3,2% |
| Świetlice szkolne | 92,33 mln zł | 2,5% |
| Specjalna organizacja nauki – przedszkola | 87,25 mln zł | 2,4% |
| Szkoły zawodowe specjalne | 71,01 mln zł | 1,9% |
| Szkoły policealne | 61,26 mln zł | 1,7% |
| Szkoły artystyczne | 41,96 mln zł | 1,1% |
| Przedszkola specjalne | 34,12 mln zł | 0,9% |
| Branżowe szkoły I stopnia | 33,71 mln zł | 0,9% |
| Dowożenie uczniów do szkół | 29,34 mln zł | 0,8% |
| Specjalna organizacja nauki – szkoły ponadpodstawowe | 23,64 mln zł | 0,6% |
| Placówki kształcenia ustawicznego i centra zawodowe | 16,31 mln zł | 0,4% |
| Licea ogólnokształcące specjalne | 12,92 mln zł | 0,4% |
| Dokształcanie i doskonalenie nauczycieli | 6,83 mln zł | 0,2% |
| Licea ogólnokształcące dla dorosłych | 6,71 mln zł | 0,2% |
| Oddziały przedszkolne w szkołach podstawowych | 6,86 mln zł | 0,2% |
| Branżowe szkoły II stopnia | 3,80 mln zł | 0,1% |
| Kwalifikacyjne kursy zawodowe | 3,03 mln zł | 0,1% |
| Inne formy wychowania przedszkolnego | 2,10 mln zł | 0,1% |
| Szkoły podstawowe dla dorosłych | 0,02 mln zł | 0,0% |
| Podręczniki i materiały edukacyjne | 0,04 mln zł | 0,0% |
| Razem dział 801 | 3 660,62 mln zł | 100,0% |
Źródło: uchwała budżetowa 2026, załącznik nr 2, dział 801 „Oświata i wychowanie”, strony 21-26 wyciągniętego tekstu PDF.
Transport: komunikacja i utrzymanie ruchu
Razem dział 600: 2 206,54 mln zł. Transport to przede wszystkim komunikacja publiczna oraz drogi. W tym dziale są też przystanki, parkowanie, rowery publiczne, węzły przesiadkowe i inwestycje transportowe.
- Komunikacja zbiorowa: tramwaje, autobusy, rekompensaty przewozowe i codzienne działanie systemu.
- Drogi: drogi gminne, powiatowe, wewnętrzne, remonty, przebudowy, utrzymanie i inwestycje.
- Infrastruktura pasażerska: przystanki, węzły przesiadkowe, informacja i elementy obsługi ruchu.
- Mobilność miejska: parkowanie, systemy rowerowe i część projektów związanych ze zmianą sposobu poruszania się po mieście.
Tabela: szczegółowe rozbicie wydatków transportu
| Podrozdział transportu | Kwota | Udział w 600 |
|---|---|---|
| Lokalny transport zbiorowy | 1 054,84 mln zł | 47,8% |
| Drogi publiczne gminne | 630,42 mln zł | 28,6% |
| Pozostała działalność | 260,61 mln zł | 11,8% |
| Drogi publiczne w miastach na prawach powiatu | 208,02 mln zł | 9,4% |
| Drogi wewnętrzne | 11,85 mln zł | 0,5% |
| Systemy rowerów publicznych | 11,44 mln zł | 0,5% |
| Płatne parkowanie | 11,40 mln zł | 0,5% |
| Funkcjonowanie przystanków komunikacyjnych | 11,19 mln zł | 0,5% |
| Dworce i węzły przesiadkowe | 6,77 mln zł | 0,3% |
| Razem dział 600 | 2 206,54 mln zł | 100,0% |
Źródło: uchwała budżetowa 2026, załącznik nr 2, dział 600 „Transport i łączność”, strony 12-14 wyciągniętego tekstu PDF.
Gospodarka komunalna i środowisko
Razem dział 900: 1 239,96 mln zł. To obszar codziennej obsługi miasta: odpady, czystość, zieleń, oświetlenie, schronisko, ochrona powietrza i zadania środowiskowe.
- Odpady i czystość: gospodarka odpadami, oczyszczanie miasta, utrzymanie porządku.
- Zieleń i środowisko: parki, skwery, drzewa, bioróżnorodność, powietrze i klimat.
- Infrastruktura komunalna: oświetlenie ulic, gospodarka wodno-ściekowa, zakłady komunalne.
- Pozostałe zadania: schronisko, hałas, projekty dzielnicowe i inne działania utrzymaniowe.
Tabela: szczegółowe rozbicie gospodarki komunalnej
| Podrozdział | Kwota | Udział w 900 |
|---|---|---|
| Gospodarka odpadami komunalnymi | 510,00 mln zł | 41,1% |
| Pozostała działalność | 215,00 mln zł | 17,3% |
| Zakłady gospodarki komunalnej | 208,28 mln zł | 16,8% |
| Oczyszczanie miast i wsi | 105,75 mln zł | 8,5% |
| Utrzymanie zieleni w miastach i gminach | 86,96 mln zł | 7,0% |
| Oświetlenie ulic, placów i dróg | 51,21 mln zł | 4,1% |
| Gospodarka ściekowa i ochrona wód | 28,35 mln zł | 2,3% |
| Ochrona powietrza atmosferycznego i klimatu | 22,84 mln zł | 1,8% |
| Schroniska dla zwierząt | 9,27 mln zł | 0,7% |
| Ochrona różnorodności biologicznej i krajobrazu | 1,70 mln zł | 0,1% |
| Zmniejszenie hałasu i wibracji | 0,49 mln zł | 0,0% |
| Pozostałe działania związane z gospodarką odpadami | 0,11 mln zł | 0,0% |
| Razem dział 900 | 1 239,96 mln zł | 100,0% |
Źródło: uchwała budżetowa 2026, załącznik nr 2, dział 900 „Gospodarka komunalna i ochrona środowiska”, głównie strony 32-36 wyciągniętego tekstu PDF.
Ważne: w pozycji „Pozostała działalność” 192,68 mln zł to wydatki majątkowe, czyli inwestycje. To nie jest 215 mln zł luźnych kosztów operacyjnych.
Administracja: obsługa miasta jako organizacji
Razem dział 750: 829,56 mln zł. Największą pozycją jest funkcjonowanie Urzędu Miasta i wykonywanie zadań administracyjnych. Sam rozdział „urzędy gmin” pochłania ponad trzy czwarte całego działu.
- Urząd Miasta: pracownicy, wydziały, obsługa mieszkańców, podatków, decyzji, inwestycji, zamówień, finansów i systemów miejskich.
- Rada Miasta: funkcjonowanie RMK, diety oraz obsługa jej działalności.
- Wspólna obsługa: scentralizowane usługi dla miejskich jednostek.
- Promocja i pozostałe zadania: działania promocyjne oraz administracyjne pozycje spoza głównego działania urzędu.
Tabela: szczegółowe rozbicie administracji
| Podrozdział administracji | Kwota | Udział w 750 |
|---|---|---|
| Urzędy gmin i miast na prawach powiatu | 632,44 mln zł | 76,2% |
| Pozostała działalność | 97,68 mln zł | 11,8% |
| Wspólna obsługa jednostek samorządu | 55,99 mln zł | 6,7% |
| Promocja jednostek samorządu terytorialnego | 19,76 mln zł | 2,4% |
| Urzędy wojewódzkie | 13,37 mln zł | 1,6% |
| Rady gmin i miast na prawach powiatu | 10,18 mln zł | 1,2% |
| Starostwa powiatowe | 0,08 mln zł | 0,0% |
| Egzekucja administracyjna należności | 0,07 mln zł | 0,0% |
| Razem dział 750 | 829,56 mln zł | 100,0% |
Źródło: uchwała budżetowa 2026, załącznik nr 2, dział 750 „Administracja publiczna”.
Do dalszej analizy kosztów kluczowe są głównie dwa miejsca: 75023 „Urzędy gmin” oraz wspólna obsługa jednostek. W samych urzędach gmin zaplanowano 532,73 mln zł na wynagrodzenia i składki, a we wspólnej obsłudze 51,84 mln zł.
Kultura: instytucje, wydarzenia i infrastruktura
Razem dział 921: 538,14 mln zł. Kultura jest rozdrobniona: obejmuje muzea, teatry, domy kultury, biblioteki, zabytki, wydarzenia i większe projekty. Największą pojedynczą kategorią jest „pozostała działalność”.
- Instytucje: muzea, teatry, biblioteki, domy kultury, galerie i pozostałe instytucje kultury.
- Programy i wydarzenia: dotacje, festiwale, projekty lokalne oraz zadania w zakresie kultury.
- Dziedzictwo: ochrona zabytków i opieka nad zabytkami.
- Infrastruktura: utrzymanie budynków, remonty, wyposażenie i inwestycje kulturalne.
Tabela: szczegółowe rozbicie kultury
| Podrozdział kultury | Kwota | Udział w 921 |
|---|---|---|
| Pozostała działalność | 98,39 mln zł | 18,3% |
| Muzea | 97,54 mln zł | 18,1% |
| Domy i ośrodki kultury, świetlice i kluby | 89,00 mln zł | 16,5% |
| Teatry | 80,11 mln zł | 14,9% |
| Biblioteki | 46,39 mln zł | 8,6% |
| Pozostałe instytucje kultury | 40,36 mln zł | 7,5% |
| Pozostałe zadania w zakresie kultury | 34,15 mln zł | 6,3% |
| Ochrona zabytków i opieka nad zabytkami | 24,77 mln zł | 4,6% |
| Filharmonie, orkiestry, chóry i kapele | 16,12 mln zł | 3,0% |
| Centra kultury i sztuki | 6,33 mln zł | 1,2% |
| Galerie i biura wystaw artystycznych | 4,98 mln zł | 0,9% |
| Razem dział 921 | 538,14 mln zł | 100,0% |
Źródło: uchwała budżetowa 2026, załącznik nr 2, dział 921 „Kultura i ochrona dziedzictwa narodowego”.
Obsługa długu: koszt wcześniejszych decyzji
Obsługa długu nie tworzy nowej szkoły, tramwaju ani usługi. To koszt finansowania wcześniejszych deficytów i inwestycji.
- odsetki od kredytów, pożyczek i obligacji;
- koszty emisji i obsługi zobowiązań finansowych;
- ryzyko wzrostu kosztów, jeśli oprocentowanie albo potrzeby pożyczkowe miasta rosną;
- mniejszy margines na nowe wydatki, bo część dochodów trzeba przeznaczyć na finansowanie długu.
Inne zadania: suma wielu mniejszych polityk
Kategoria „inne” wygląda jak reszta, ale w środku są ważne funkcje miasta. To zwykle mieszanka obszarów, które osobno są mniejsze, lecz razem robią dużą kwotę.
- pomoc społeczna, rodzina, mieszkalnictwo i zdrowie publiczne;
- bezpieczeństwo, straż miejska, zarządzanie kryzysowe i ochrona przeciwpożarowa;
- sport, rekreacja, turystyka, polityka lokalna i programy społeczne;
- rezerwy, rozliczenia między jednostkami, zadania celowe i projekty współfinansowane;
- wydatki, które nie mieszczą się wygodnie w sześciu największych etykietach z wykresu.
Źródło danych o wydatkach
Podsumowanie
Kraków ma duży budżet i duże możliwości inwestycyjne, ale jednocześnie bardzo wysoki dług, planowany deficyt i rosnący koszt jego obsługi. Najważniejszym zadaniem nie jest znalezienie jednego spektakularnego cięcia, tylko trwałe poprawienie wyniku budżetu bez rezygnacji z inwestycji, które są naprawdę potrzebne.
Dług jest dziś głównym ograniczeniem
8,98 mld złTaki jest planowany dług na koniec 2026 r. To około 87% rocznych dochodów miasta. Przy tej skali każda nowa duża inwestycja i każdy kolejny deficyt wymagają znacznie większej ostrożności.
Budżet nadal się nie bilansuje
1,20 mld złTyle wynosi planowany deficyt 2026 r. Sam wzrost dochodów nie wystarczy, jeżeli wydatki będą rosły równie szybko albo szybciej.
Dług już kosztuje setki milionów rocznie
423 mln złTo planowany koszt obsługi długu. Są to pieniądze, których nie można przeznaczyć na transport, szkoły, remonty ani nowe inwestycje.
Co można zrobić
Największy sens mają trwałe oszczędności w kosztach powtarzających się co roku: administracji, zamówieniach, majątku, energii i części dotacji. Do tego trzeba dokładniej wybierać przyszłe inwestycje i szukać tańszych wariantów tam, gdzie dają ten sam efekt.
W tej analizie orientacyjnym celem do sprawdzenia jest trwała poprawa wyniku o około 250–400 mln zł rocznie. To nie jest gotowa lista cięć, tylko skala pokazująca, że suma wielu mniejszych decyzji może mieć znaczenie.
Nie tylko cięcia
Miasto powinno równocześnie zwiększać bazę dochodów: przyciągać mieszkańców rozliczających PIT, firmy, inwestycje i dobrze płatne miejsca pracy oraz lepiej wykorzystywać własny majątek. Rozwój infrastruktury i przygotowanie terenów pod inwestycje są przy tym jednymi z podstawowych narzędzi miasta.
WPF zakłada, że w kolejnych latach dochody będą rosły. Część tego wzrostu ma pochodzić z gospodarki i PIT/CIT, ale część również z wyższych podatków i opłat. Im większą część poprawy uda się osiągnąć przez oszczędności i rozwój bazy podatkowej, tym mniejsza będzie presja na kolejne podwyżki opłat.
Analizy innych osób i instytucji
Do oceny sytuacji bardziej przydatne od wypowiedzi polityków są dokumenty RIO, kontrole NIK i dane z samego budżetu. Z tych materiałów wynika przede wszystkim, że Kraków szybko się zadłuża, dużo płaci za obsługę długu i nadal planuje kosztowne inwestycje.
Realność WPF i kosztów długu
RIO opiniuje budżet, deficyt, WPF i planowaną kwotę długu. Te dokumenty pozwalają sprawdzić, jak izba ocenia założenia przyjęte przez miasto.
Opinie RIO za 2026 rokKrytyka projektu budżetu 2026
Krytyka polityczna, ale oparta na konkretnych pozycjach: komunikacja, oświetlenie, utrzymanie dróg i ryzyko późniejszych cięć. Warto czytać krytycznie, bo to głos uczestników sporu budżetowego.
Krytyka radnych o komunikacji i oświetleniuPremie i wynagrodzenia
Materiał prasowy o wynagrodzeniach zmiennych w miejskich spółkach. Dobry przykład pytania o nadzór właścicielski: nie czy spółki są potrzebne, tylko czy cele i koszty są jawne oraz dobrze kontrolowane.
Blisko 3 mln zł dla zarządów spółekNadzór nad spółkami komunalnymi
NIK wskazała problemy z nadzorem właścicielskim, wynagrodzeniami i wybranymi praktykami w spółkach komunalnych w Małopolsce.
Kontrola NIK o spółkach małopolskichBudżet 2025 w praktyce
Oficjalne liczby z wykonania budżetu 2025 pokazują dochody, wydatki, deficyt oraz różnicę między planem a wykonaniem. Dzięki temu można porównać pierwotny plan z tym, co rzeczywiście wydarzyło się w ciągu roku.
Wykonanie budżetu Krakowa za 2025 rokKomunikacja nie jest oczywistym miejscem cięć
Porównanie wydatków na komunikację miejską pokazuje różnicę między dużą kwotą nominalną a miejscem w rankingu per capita. Sama wysoka kwota nie oznacza więc, że właśnie na transporcie najłatwiej oszczędzać.
Porównanie wydatków na komunikacjęŹródła
- BIP Krakowa: uchwała budżetowa Miasta Krakowa na 2026 r.
- BIP Krakowa: zestawienie dochodów i wydatków uchwalonego budżetu 2026, w tym podział na dochody bieżące, majątkowe, wydatki bieżące i majątkowe.
- Krakow.pl: komunikaty o budżetach Krakowa na lata 2021-2025, użyte do wykresu wzrostu dochodów i wydatków.
- BIP Krakowa: plan dochodów i wydatków budżetowych w roku 2026.
- BIP Krakowa: Wieloletnia Prognoza Finansowa Miasta Krakowa.
- BIP Krakowa: wykaz spółek z udziałem Gminy Miejskiej Kraków oraz informacje o Krakowskim Holdingu Komunalnym.
- BIP Krakowa: Raporty o stanie Miasta 2000, 2002, 2005, 2008, 2014, 2017 i 2020, użyte do rekonstrukcji historycznej oraz potwierdzenia tabel zadłużenia Gminy Miejskiej Kraków.
- Krakow.pl: wykonanie budżetu 2019 i wyjaśnienie wariantu 2019* bez transakcji Wesoła/Las Borkowski.
- Demagog: analiza porównawcza zadłużenia Krakowa i Warszawy, wykorzystana do weryfikacji wartości dla lat 2023-2026.
- Miasto Warszawa, Wrocław, Gdańsk i Poznań: informacje budżetowe na 2026 r.
- NIK: kontrola spółek miejskich w województwie małopolskim, 2026 r.
- Krakow.pl: Centrum Muzyki – koszty i najczęstsze pytania.
- Województwo Małopolskie i materiały prasowe: nowa siedziba Filharmonii Krakowskiej.
- Informacje o kampusie Akademii Muzycznej im. Krzysztofa Pendereckiego w Krakowie.
- Krakow.pl: plan budowy metra — miejski szacunek ok. 0,5 mld zł za kilometr; nowsze materiały miasta wskazują dwie linie o łącznej długości prawie 29 km.
- BIP Krakowa: kładka o. Bernatka — koszt inwestycji i harmonogram realizacji.
- Kraków Convention Bureau: ICE Kraków — koszt i informacje o realizacji obiektu.
- Trasa Łagiewnicka: informacje o inwestycji — koszt i zakres projektu.